Mine sisu juurde

Belomorsk

Мегавики-späi

<table class="infobox infobox-Skriptitõrge: Moodulit "Hash" pole. " style="" data-name="НП+Россия" >LidnBelomorskSkriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Infobox" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Autosorting" pole.

Belomorsk (ven.: Беломо́рск, karj.: Šuomua — "soagj") — lidn Karjalas Venämal. Lidn mülüb Belomorskan municipaližehe ümbrusehe.

Etimologii

Om tetab XII voz'sadalpäi kut Sorokad-külä Vig jogensus, konz se lankteb Vauktaha merehe. Nimi om anttud Vig-jogen ühten hijaman mödhe, mittušt karjalaižed nimitiba Soarijoki — "sar'jogeks" (karjalaks soari — "sar'", joki — "jogi"). "Sorokad"-toponiman sel'genzoituz tuleb "40 sart" libo "lind"-sanoišpäi da mülüb rahvahaližehe etimologijaha. Vodel 1938 Sorokad-külän nimi oli vajehtadud Belomorsk-lidnaks[1].

Geografii

Lidn seižub Vauktan meren päivlaskman poles, Vig-jogensus, 376 kilometras pohjoižehe Petroskoišpäi, ei edahan Soloveckijoiš sarišpäi.

Lidnan suremb pala Vig-jogen päjoksmusen oiktal randal — sarel, mitte om tehtud Šižn'an joksmusel.

Raudten sol'm, merivaldmad Vauktan meren Sorokskijas lahtes. Belomor-Baltian kanalan jäl'gmäine taho.

Il'mišt

Belomorsk
Ku Vil. Uho. Keväz'ku Sul. Semendku Kezaku Heinku Elo. Süg. Red. Kül'. Tal'. Voz'
Keskmäine maksimum, °C −7 −7 −2 2 8 14 17 16 11 4 0 −4 4
Keskmäine minimum, °C −14 −14 −11 −4 1 7 10 9 5 0 −5 −10 −2
Sadegiden lugumär, mm 18 13 15 25 36 53 46 66 51 48 36 28 435
Lähte: Яндекс-погода

Istorii

Ezmäižed kirjutadud johtutesed eländtahos Soroka-jogel (karj.: saari — "sar'", karj.: joki — "jogi"; "sar'jogi", Vig-jogen hijaman nimi) oli tehtud vodel 1419[2].

Ani tägäpäi vodel 1429 läksiba Soloveckijoile sarile (Solovkad) tetaban monastirin tegijad — vanhad ukod German da Savvatii Soloveckijad[3].

Vodelpäi 1551 Sorockaja-merikülä carin Ivan Groznijan käskön mödhe tegihe Soloveckijan monastirin tanhaks.

Vodel 1869 Soroka-külän röunas mecradnik Mitrofan Bel'ajev sauvoi suren purumeczavodan. Vodeks 1912 radoi jo koume mugošt zavodad.

Tal'vkus vodel 1915 oli avaitud Murmanskan raudten Sorokskaja-sol'mstancii.

Vodel 1933 oli pästtud radho Belomoro-Baltine kanal, mitte andoi ližaabud tegeližuden kehitoituses läheližiš küliš, ned möhemba mülüškanziba Belomorsk-lidnaha. Belomoro-Baltižen kanalan sauvomižen aigan tägä oli tehtud Belomoro-Baltižen radlagerin režimobjektad, miččišpäi oli tehtud Belomoro-Baltižen kanalan Vodnikoiden külä.

RSFSRan Ülembaižen Nevondišton Prezidiuman käskön mödhe 11. sügüz'kud vodel 1938 Soroka-külä, mecpil'nikoiden külä V. P. Soluninan nimel Vig-jogen oiktal randal, Belomoro-Baltižen kanalan Vodnikoiden pos'olk da Sorokskaja-raudtestancijan pos'olk oli ühtenzoitud Belomorsk-lidnaha.

Vozil 1938—1939 Karjalan Keskmäižen tegendkomitetan käskön mödhe Belomorskas oli sauptud koume pühäkodid[4].

Sovetsko-suomalaižen voinan aigan (1939—1940) Belomorsk oli Karjalaiž-Suomalaižen SSRan keskaigaižen pälidnan. Ülähäižen Päkomandovanijan Stavkan käsköl 23. elokud vodel 1941 года № 001199 Belomorsk (Soroka) oli tehtud Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. štaban olendsijaks[5]. Belomorskas oli Karjalaižen frontan Voinnevondišton partizanoiden štab[6].

28. sügüz'kud vodel 1958 oli praznikaližesti avaitud muštpacaz Vasilii Soluninan (1886—1919) — Sorokan Radnikoiden, soldatoiden da maorjiden deputatoiden nevondišton pämehen (1917) muštoks[7].

Eläjad

Skriptitõrge: Moodulit "Statistical2" pole.

Skriptitõrge: Moodulit "Statistical2" pole.
Venäman rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020, 1. redukuks vodel 2021 eläjiden lugun mödhe lidn oli sijal 1118 [8] Venäman lidnoiden keskes[9].

Rahvahad

Rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020 Belomorskas eliba mugoižed rahvahad (rahvahad vähemba 0,1 % da toižed, kacu ližetedod "Toižed"-rives)[10]:

Rahvaz Lugumär, rist. Pala
Venälaižed 7046 91,41 %
Karjalaižed 134 1,74 %
Belorusad 94 1,22 %
Pomorad 81 1,05 %
Ukraincad 63 0,82 %
Azerbaidžancad 20 0,26 %
Suomalaižed 13 0,17 %
Vepsläižed 10 0,13 %
Tatarad 10 0,13 %
Uzbekad 9 0,12 %
Toižed[11] 228 2,95 %
Ühtes 7708 100,00 %

Lehtišt

Lidnas om erazuiččid lehtesid, pälehtesen nimi om "Belomorskan tribun", se paindas Petroskoiš. Mugažo lähteba eloho "Soroka"-lehtez (kerdan kus) da "Kaik rajonan elos"-lehtez (kaikuččen nedalin).

Belomorskas radaba mugoižed telekanalad:

  • Venäman televidenijan luguefiran ezmäine mul'tupleks
  • Venäman televidenijan luguefiran toine mul'tupleks

Kul'tur da openduz

Belomorskas radaba:

  • Pomoroiden rahvahan hor (om tehtud vodel 1937, tegijad — А. I. Jegoršina, М. I. Gal'kevič)[12];
  • Belomorskan kodiröunan muzei (om tehtud vodel 1961, tegii — К. J. Ignatjev);
  • Pomoroiden kul'turan etnokeskuz[13];
  • Karjalaižen frontan muzei[14];
  • оkeskmäižed školad;
  • taideh- da muzikškol;
  • anglijan kelen škol;
  • školoidenkeskeine openduzkombinat;
  • päivkodid.

Ajamed

Avtomašinoiden ajamine

Belomorsk seižub 36 kilometras E 105 М18 "Kola"-avtotespäi (Piter — Murmansk — Norvegii) da ühtenzoitud senke Р18 avtotel (Pušnoi — Belomorsk). Om mugažo dorog ilman asfal'tata Belomorsk — Sumskii Posad — Hvoinii — Virandozero — N'uhča, miččed ühtenzoitaba päivnouzman eländtahod Sumskii Posad da Koležma - eländtahoidenke.

Nügüdläižel aigal lidnaspäi regul'arižesti ajaba avtobusad maršrutoiden mödhe mugoižihe külihe, kut Zolotec, Sosnovec, Šižn'a, Vodnikov, Tunguda, Hvoinii, Letnerečenskii, mugažo Kostomukša da Petroskoi-lidnahasai.

Lidnas radab 5 lidnalašt da külälašt maršrutad.

Maršrutan nomer Lopstancijad da maršrut
1 Port-pos'olk — Zolotec
2 Port-pos'olk — Krasinan ird
3 Port-pos'olk — Sosnovec — Letnerečenskii
4 Port-pos'olk — Šižn'a (Šižnenskaja ird)
6 Port-pos'olk — Vodnikova (Vodnikovan ird)

Raudten ajamine

Belomorsk-stancii om sur' raudtensol'm (voib putta Murmansk-stancijale, Piterihe da Vologdaha).

Belomorsk-stancijan vokzalan pert' (arhitektor Rufin Gabe, 1916)

Belomorskan kal't pojezdad ajaba mugoižihe eländtahoihe kut Kem' — Belomorsk — Malenga da и Kem' — Belomorsk — Medvežja Goga.

Vides kilometras päivnoizmanpolhe stancijaspäi mäneb üks' dorog ümbri Belomorskas, se kävutadas tavaroiden vedändan täht. Se zavodiše 791. kilometral, mitte om pohjoižemba lidnaspäi, da lopiše Uda-stancijal, mitte om öbokas.

Veziajamed

Belomorskan meriport om tehtud vodel 1934 tavaroiden vedämižen täht da laivoiden kohendamižen täht, miččed mäneba Belomorsko-Baltialašt kanaladme. Nügüdläižel aigal vedädas passažiroid Solovecrijoile sarile.

Šl'uz № 19, jäl'gmäine edel lähtendad Vauktaha merehe

Melentartuisijad

Läz lidnad Šoirukša-vezilanktusenno Vig-jogen alajoksmuses om kaitud Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. — ristituiden, živatoiden, mectusen da toižiden scenoiden kal'l'pirdatused (kaikes läz 2000 kuvad), miččed oli tehtud völ VI—V voz'sadal edel meiden erad. Ezmäžes ven.: «Бесовы следки» — petroglifoiden gruppas kirjuti vodel 1926 Aleksandr Linevskii, sid' oli tetab kut kirjutai-fantast.

Pühiden Zosiman, Savvatijan da German Soloveckijan pühäpert'
Paškovan ird

Istorijan muštpachad

Pühiden Zosiman, Savvatijan da German Soloveckijan pühäpert'

  • Sovetskijoiden soldatoiden vel'l'kaum puištos Sovetskijan Sojuzan Gerojan A. N. Paškovan nimel. Kaumas om mahapandud Karjalaižen frontan 527 soldatad da oficerad, kudambad koliba Sovetsko-suomalaižen voinan aigan (1941—1944)[15]. Vel'l'kaum oli tehtud vodel 1960, konz soldatad oli udesmahapandud ühten da gruppiden kaumoišpäi Belomorskas da läz lidnad. Elokus vodel 1960 oli pandud 5-metrine obelisk[16].
  • Sovetskijan Sojuzan Gerojan A. N. Paškovan rindkuva[17]. Om pandud vodel 1959. Rindkuva om tehtud bronzaspäi vestajal P'otr krivoruckijal[16].
  • Muštpacaz S. М. Kirovale.
  • Muštpacaz "Černiševskii"-zemsnar'adan merimehiden muštoks.
  • Belomorskan petroglifad, 4 kilometras.

Lidnan arvostadud eläjad

"Belomorsk-lidnan arvostadud eläi"-arvnimi om tehtud vodel 1988.[18]

  • Vdovina Nina Pavlovna
  • Katanandov Sergei Leonidovič
  • Levin Nikolai Ivanovič

Homaičendad

  1. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole., с. 102—103.
  2. ↑ Керт Г. М., Мамонтова Н. Н. Загадки карельской топонимики / Изд. 3-е, испр. и доп. — Петрозаводск: Издательство «Карелия», 2007. — 120 с.: ил. — С. 39.
  3. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  4. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. Государственно-церковные отношения в Карелии: 1917—1990. — Петрозаводск: СДВ-Оптима, 1999. — 206 с. — Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole..
  5. ↑ Здание, в котором в 1941—1944 годах размещался штаб Карельского фронта
  6. ↑ Здание, в котором в 1941—1944 годы размещался штаб партизанского движения при Военном совете Карельского фронта
  7. ↑ Календарь знаменательных дат
  8. ↑ с учётом городов Крыма
  9. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX).
  10. ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. Том 5. Национальный состав и владение языками. Таблица 1. Национальный состав населения
  11. ↑ Армяне (3), Башкиры (1), Буряты (1), Грузины (2), Евреи (1), Ижорцы (1), Казахи (1), Китайцы (1), Коми (1), Корейцы (2), Литовцы (7), Марийцы (4), Молдаване (2), Мордва (2), Поляки (5), Таджики (5), Удмурты (2), Цыгане (1), Черкесы (1), Чуваши (6), Эстонцы (2), Указавшие другие ответы о национальной принадлежности (81), Нет национальной принадлежности (4), Лица, в переписных листах которых национальная принадлежность не указана (173)
  12. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  13. ↑ Центр поморской культуры
  14. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  15. ↑ Братская могила советских воинов
  16. ↑ 16,0 16,1 Великая Отечественная война в Карелии: Памятники и памятные места. — Петрозаводск, 2015. — 334 с.: ил.
  17. ↑ Памятник Герою Советского Союза А. Н. Пашкову
  18. ↑ Почётные граждане Беломорска

Skriptitõrge: Moodulit "Check for unknown parameters" pole.

Literatur

  • Беломорск. [Сост. Н. Н. Горбачёва]. — Петрозаводск, Карел. кн. изд., 1963. — 15 с.
  • Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. Географические названия России: Топонимический словарь. — М.: Астрель; АСТ, 2008. — 523 с. — 1500 экз. — Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole..
  • Титов Ф. И. Беломорск / 2-е изд., испр. и доп. — Петрозаводск: Карелия, 1983. — 126 с.: ил. — (Города и районы Карелии)
  • Карелия: энциклопедия: в 3 т. — Т. 1.: А — Й / Гл. ред. А. Ф. Титов. — Петрозаводск: ПетроПресс, 2007. — 400 с.: ил., карт. — ISBN 978-5-8430-0123-0. — С. 154.
  • Почётные граждане Беломорска: Биобиблиографический справочник / Централизованная библиотечная система, Беломорская Центральная районная библиотека; [Сост.: Е. В. Гороховик, Л. В. Романова]. — 2-е издание, переработанное и дополненное. — Беломорск: Беломорская центральная районная библиотека, 2016. — 44 с.: портр.

Tarkendused


Skriptitõrge: Moodulit "Navbox" pole.

Om sadud "https://vep.megawiki.ru/w/index.php?title=Belomorsk&oldid=1566"