Suojärv

<table class="infobox infobox- " style="" data-name="НП+Россия" >LidnSuojärv

Suojärv, aigemba — Šujezersk (ven.: Суоя́рви, ven.: Шуезе́рск) (XVI voz'sadalpäi — Šujezerskan pagast, ven.: «болотное озеро») — lidn Karjalan suvipoles. Suojärven rajonan administrativine keskuz, mülüb Suojärven lidnalaižehe küläkundaha. Matk regionaližehe keskusehesai — Petroskoin lidnahasai om 132 km.

Suojärv augonpanend om tehtud XVI voz'sadal. Erazvuiččel aigal oli Novgorodan mal, mülüi Švecijan korolevstvaha, möhemba oli pandud Keskgol'man lenaha sihesai, kuni vodel 1721 ei mülüškanzi Venäman imperijaha. Tegihe lidnaks vodel 1940.

Voden 2021 tedoiden mödhe Suojärves eläb 7190 mest. Päazjas täs eläba venälaižed, karjalaižed da suomalaižed.

Etimologii

Nimi lidnale om anttud sikš, miše se seižub . Gidronim om tulnu karjalankeližiš suо da järvi sanoišpäi, ühthine znamoičend om suоjärvi, ven.: «болотное озеро».

Geografii da il'mišt

Lidn seižub Karjalan suvipoles, 132 kilometras Petroskoišpäi Petroskoi — Suojärv avtodorogal, Suojärven suvirandal. Raudtensol'm om Suojärv I.

Suojärves om ven-vilu il'mišt lühüdan (kezakun lopuspäi elokun augotižehesai) veresen kezanke da akikenaigaižen nepsudenke voden pitte. Sadegiden sur' lugumär, eskai kuiviš kuiš. Köppenan il'mištoiden jagamižen mödhe — vajehtase nepsas kontinentaližespäi (Dfb indeks) subarktižehesai (Dfc indeks) il'mištohasai.

Suojärv

Ku	Vil.	Uho.	Keväz'ku	Sul.	Semendku	Kezaku	Heinku	Elo.	Süg.	Red.	Kül'.	Tal'.	Voz'
Keskmäine maksimum, °C	−7,1	−6,4	−1,8	5,1	13,0	17,6	21,0	18,3	12,8	5,2	−0,1	−3,5	6,0
Keskmäine temperatur, °C	−9	−8,5	−4,4	1,7	9,2	14,1	17,6	15,2	10,1	3,4	−1,5	−5,3	3,5
Keskmäine minimum, °C	−11,2	−10,8	−7,1	−1,9	4,6	9,9	13,7	11,9	7,4	1,5	−3,2	−7,3	0,5
Sadegiden lugumär, mm	56	47	47	42	59	75	91	88	67	68	66	70	776
Lähte:

Istorii

Novgorodan mal

Ezmäižed eläjad tuliba Suojärven randale XIV voz'sadal. Voden 1500 arhivazjbumagoiš johtutadas Kaipaa-eländtahos, kus oli 20 tannast sojärven suvirandal (suojärv) — sigä, kus nügüd' oma lidnalaižed kvartalad. XVI—XVII voz'sadoil nece eländsija mülüi Vodskijaha pätinaha kut Šujezerskan pagast.

Švecijan valdas

Stolbovan mirkožmusen mödhe vodel 1617 eländtaho mülüškanzi Švecijan korolevstvaha. Vodelpäi 1636 mülüi .

Venäman imperijas (1721—1918)

Petran I aigan jäl'ghe Pohjoižvoinad Ništadtan mirkožmusen mödhe vodel 1721 kaik Vanh Suomi, kuna mülüi eläntaho-ki, sirdihe Venälaižehe Carstvaha. Ottud territorijal oli tehtud Piterin gubernijan Viborgan provincii.

Vodel 1799 Šujezerskan volostin maorjad toiba Aleksandrovskijale zavodale 215924 pudad järven rudad. Suojärven uskondsebras saskeltihe parahim kaikes raudruda.

Vodel 1804 Šujezerskan volostin mad osti kaznal graf А. G. Orlov-Česmenskii da sauvoi Karatsalmen čugunsulatusen zavodan.

Vodel 1811 Viborgan gubernii mülüškanzi Suren Suomen kn'ažestvaha (vodel 1809 mülüškanzi Venäman imperijaha). Vodel 1812 territorii oli sirttud Suojarven volostihe.

Vodeks 1859 Suojärven kirhšpil'an (prihodan} toine pala mülüi Ilomantsin ujezdaha Kuopion gubernijaha, toine (Korpisel'kan kapellanstvanke) — Sal'men ujezdas Viborgan gubernijas.

Vodel 1917 Suomen kn'ažestvo tegihe ripmatomaks valdkundaks.

Suomi

Vodel 1926 oli sauvdud meczavod da fabrik, kus tehtihe karton.

Sovetsko-suomalaine voin (1939—1940)

Vointorad tal'vkus vodel 1939 läz Suojärved.

Suojärven kund territorijan kartal, mitte oli anttud Sovetskijale Sojuzale.

30. kül'mkud vodel 1939 zavodihe voin, Suojärven da Varpajärven rajonad varjoiči 12. ambunddivizii.

Tal'vkus vodel 1939 Rusttan armijan 8. armijan soldatad (ohjandai — divizijan komandir Ivan Habarov) sirdihe 86 ilometrad edehepäi, otiba Suojärv-lidnad, Loimolad da Pitkärantad. Tal'vkun vointoroiden aigan vodel 1939 sovetskijad komandirad pätiba, miše sovetskijad voiskad voižiba sada voinabud, ei täudu vaiše gruntovijoid avtodorogoid: Petroskoi — Veškelica — Čalna da Spasskaja Guba — Vohtjärv — Čalna (miččed ei mängoi Suomehe) da pidab sauvda raudted, miše Rusked Armii voiži tulda tänna.

Suojärves ei olend rahvahan evakuacijad, kaikiden küliden eläjad jäiba volostihe. 2. uhokud vodel 1940 Sovetskijan Sojuzan Ülembaižen Päohjandusen pätusen mödhe "Špionažad vasthapäi", kaik jätud suomalaižed eläjad oigetihe ottud territorijoišpäi Karjalan ASSRan tilaha eriližihe lagerihe. Suojärven prihodan eläjad 37 küläspäi da hutoraspäi (1329 mest) oli sirttud Interpos'olkaha.

Vilukuspäi sulakuhusai vodel 1940 sovetskijad raudtevoiskad tegiba raudted Petroskoišpäi Suojärvehesai. Dorogan piduz' oli 132 kilometrad. Sen sauvomine lopihe jäl'ghe mirkožmusen allekirjutust vodel 1940. Ezmäine pojezd ajoi udel raudtelinijal 15. keväz'kud vodel 1940. 20. keväz'kud vodel 1940 Suojärvespäi oli heittud 56 ambundkorpusan štab. 23. kül'mkud necil-žo vodel se oli vajehtadud 7. armijan štabaha.

Vodel 1940 jäl'ghe Tal'vvoinad Moskvan mirkožmusen mödhe Viborgan gubernijan suremb pala oli anttud Sovetskii Sojuzale. Vodelpäi 1940 Suojärvi — Karjalan Avtonomižes SSRas.

Sur' Kodiman voin (1941—1945)

Suojärvi oli ottud suomalaižiden valdaha 13. heinkud vodel 1941.

Rusked armii oti ičeze valdaha Suojärved 11. heinkud vodel 1944.

Sivetskii aig

Vodel 1949 Sovetskijan Sojuzan ministroiden nevondišton pätusen mödhe "Azjtegoiš mecvaran udessündutamižen da kehitoitusen mödhe Karjalaiž-Suomalaižes SSRas" oli lasktud kucta Karjalaha ingermanlandižid suomalaižid. Vaiše rajonoiš, miččed oliba läheli Suomen mad, siš lugus Suojärves, heile kel'dihe eläda.

30. sügüz'kud vodel 1956 oli avaitud Suojärvi — Porosozero raudte. Raudten sauvomine mäni 6 vot.

Oliba rados Suojärven lespromhoz, pticefabrik, betonzavod, tipografii, Maisionvaran aviabaza, manröunan varjoičendotr'ad.

Eläjad

Venäman rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020, 1. redukuks vodel 2021 eläjiden lugun mödhe lidn oli sijal 1118 Venäman lidnoiden keskes.

Sijaline ohjanduz

Kül'mkus vodel 2004 municipaližen reforman aigan Suojärvi-lidnas oli tehtud Suojärven lidnalaine küläkund.

Suojarven lidnad ohjandaba:

• deputatoiden nevondišt,
• pämez' (ülembaine pämez'),
• administracii,
• tarkištuzsebr.

Deputatoiden nevondištos om 15 deputatad, kudambad valitas nelläks vodeks minicipaližil valičusil ühtmandatižiden ümbrusiden mödhe. Deputatoiden lidnalaižen nevondišton radod ohjandab Lidnalaižen nevondišton pämez', kudambad valičeba nevondišton deputatad kesknezoi. Deputatad radaba ilman den'goita ičeze tahton mödhe.

Pämez' om sijaližen ohjandusen ülembaine valdmez'. Händast valitas minicipaližil valičusil, hän om lidnan administracijan pämez' da hän keradab necidä administracijad, ühtneb Lidnalaižen nevondišton deputatoiden ištundoihe da voib änestada mugažo.

Sijaližen sebran ühtnikad (nene oma ristitud, ked kaiken aigan eläba lidnas), kudambil om aktivine valičusiden oiktuz, valičeba lidnan pämehed nelläks vodeks. Pämehen radod tarkišteleba lidnan eläjad da nevondišt. Pämehen valičused märitas Karjalan Valdkundan zakonal, mitte om vahvištadud 27. kezakud vodel 2003 № 683-ЗРК "Municipaližiš valičusiš Karjalan Valdkundas".

Administracii teged kaik radod, vedäb azjoid da jagadab niid. Sihe mülüba municipaližed valdmehed da varapämehed. Lidnan pämez' ohjandab administracijad.

Tarkištuzsebr keradase sen täht, miše tarkištada sijališt büdžetad, sen projektan vaimičendad da jagamišt, mugažo sadud satust, mugažo ohjandab elomištod, mitte om municipalitetal.

Tarkištuzsebrad keradab lidnan nevondišt deputatoišpäi, sen pämehed vahvištoitab Suojärven lidnalaižen küläkundan nevondišt. Tarkištuzsebran radaig lopiše sil-žo aigal, konz lopiše nevondišton radaigkeskust.

Ekonomik

Venäman valdmehišton käskön mödhe 29. heinkud vodel 2014 № 1398-р "Monolidnoiden lugetišen vahvištoituses" lidn om pandud "Venäman monoprofeližed municipaližed eländtahod (monolidnad) kaikid jügedembanke social-ekonomižen olendanke".

Vozihesai 1990 lidnan päpredprijatii oli Suojžrven kartonfabrik.

Nece fabrik saupsihe vodel 2010, a sid' oli möst avaitud.

Lehtišt

Lähteb eloho kaks' rajonlehtesed: "Suojärven vestnik" (ven.: «Суоярвский вестник» da "Gorodok" (ven.: «ГородОК».

TV:

• Ezmäine kanal;
• Rossia-1 / GTRK Karelia;
• Kul'tura;
• NTV.

Radio:

• 70,91 UKV — "Radio Majak" (ei rada);
• 72,47 UKV — "Radio Rossii" / "Karjalan radio" (ei rada);
• 102.0 FM — "Russkoje radio";
• 102.2 FM — "Radio Rossii" / "Karjalan radio".

Sido

Mobiloperatorad:

• Megafon;
• MTS;
• Bilain;
• TELE2;
• YOTA.

Internet:

• Rostelekom da toižed operatorad.

Pühäpertid

Vodel 2010 Suojärves oli sauvdud uz' kivesine Hristosan Raštvoiden pühäpert' arhitektoran irina Sobolevan projektan mödhe. 7. kül'mkud vodel 2010 Petroskoin da Karjalan arhijepiskop Manuil pühävalati jumalanpertid.

Melentartuisijad

Kul'turjäl'gestusen objektad

• Raudtevokzalan pert' kaipa-stancijal (XX voz'sadan augotiž); Rževskii irdkujo, 9;
• administrativine pert' (voded 1920—1930); nügüd' Lapsiden sädandradon pert'.

Vestatused da muštpachad

• 519 sovetskijoiden soldatoiden vellidenkaum, hö koliba Sovetsko-Suomalaižen voinan aigan vozil 1941—1944;
• puištos Pobeda-irdal vodel 1968 om pandud muštpacaz Sovetskijan Sojuzan Gerojan P'otr Tikiläižen muštoks (1921—1941) (vestai L. F. Langinen);
• Sovetskijan Sojuzan Gerojan F'odor Šel'šakovan kaum rahvahan kaumištol.

Muštpäiväd

Suojärves äi vozid pidetihe voin-istoriližen rekonstrukcijan festival', mitte oli omištadud sovetsko-suomalaižen tal'vvoinan (1939—1940) lopemižele, sen aigan ozutet'he vointora Kollasjärvel.

Galerei

• 
  Sovetskijoiden soldatoiden vellidenkaumišt
• 
  Muštpacaz V. leninan muštoks
• 
  Suojärv-stancii 2
• 
  Vokzal

Literatur

• Суоярви. — Петрозаводск: Карелия, 1978. — 104 с.
• Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов.. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — Т. 3. — С. 151—152. — 384 с. — .
• Географические названия России. Топонимический словарь. — М.: Астрель, АСТ, 2008. — 523 с. — 1500 экз. — .

Lähtked

• Суоярвский муниципальный округ Республики Карелия
• Суоярви. Народная энциклопедия городов и регионов России
• Топографические карты
• Карелия официальная. Суоярвский район
• Суоярвский район. Национальный архив Республики Карелия