Medvežjegorsk

<table class="infobox infobox- " style="" data-name="НП+Россия" >LidnMedvežjegorsk

Medvežjegorsk (ven.: Медвежьего́рск, karj.: Karhumägi, suom.: Karhumäki) om Venäman lidn Karjalas. Se om Medvežjegorskan rajonan administrativine keskuz da Medvežjegorskan lidnalaižen küläkundan keskuz.

Etimologii

Eländsija sündui läz -raudtestancijad (om avaitud vodel 1916 da muga nimitase tühäsai); nimen sai Medvežja Gora-küläspäi, mitte sijadase 30 kilometras stancijaspäi. Vodel 1938 Medvežja Gora-külä tegihe lidnaks Medvežjegorsk-nimenke.

Fiziko-geografine harakteristik

Geografine sijaduz

Lidn sijadase Änižen randal 152 km pohjoižen polhe Petroskoišpäi Karjalan kekskmäižel polel Änižen Povencan Suren lahten öbokan röunal Kumsa- da Vička-jogiden jogensuiš. Ümbri lidnad oma čomad kall'od da letk-kivisižed kukhad, kus kazvab kavagpuine mec.

Medvežjegorsk sijadase orografižiden tahoiden keskes: sen päivlaskman polhe om Äniž-Ladogan vezijagamine, pohjoižehe da homendezbokaha — Äniž-Baltian vezijagamine, suvehe — Änižtagaine sel'gine rajon, da päivnouzman Povencan da Änižtagaižen lahtoiden randadme — Päivnouzm-Änižen tazangišt.

Il'mišt

• Voden keskmäine il'man temperatur — 2,2 °C.
• Il'man toreh — 79,9 %.
• Keskmäine tullein piguz' — 1,6 m/s.

Keskmäine vilukun temperatur Medvežjegorskas, voziden 1961—1990 normoiden mödhe, om −13 gradusad, uziden normoiden mödhe om −10.6 gradusad. Kezal oma , ned oma semendkun keskespäi da heinkun lophusai.

Il'man keskmäine temperatur Medvežjegorskas NASA-tedoiden mödhe
Vil	Uho	Kev	Sul	Sem	Kez	Hei	Elo	Süg	Red	Kül'	Tal'	Voz'
−11,1 °C	−10,3 °C	−5,1 °C	1,0 °C	7,2 °C	13,6 °C	16,7 °C	13,9 °C	8,8 °C	3,0 °C	−3,7 °C	−8,1 °C	2,2 °C

Gidrotoponimik

• Änine
• Kitajan järv
• Plotičje (Milnoje) järv
• Vička-jogi
• Kumsa-jogi
• Lumbušanka-jogi

Istorii

Eländtahon tegemižen eziolod

Vodel 1914 Venäman imperii ühtni Ezmäižen mail'man voinaha, sikš tegihe tarbhuz' tehta raudten Barencan meren kül'mätomiden lähtidennoks. Vodel 1915 zavodihe Murmanskan portan sauvond Kol'skijan lahtes, savond kaht pen't portad Kem'-lidnas da Soroka-lidnas, da völ Murmanskan raudten sauvond, mitte voi ühtenzoitta Romanov Murmanal Petrogradanke.

Stancijan da pos'olkan sauvond

Medvežja Gora-raudtestancii om tehtud Änižen elämatomal randal. Stancijanno sündui ühtennimine pos'olk. Vodel 1915 järven randal oli tehtud pristan'. Materialad raudten stancijan sauvondan täht toskeškatihe vezimatkadme Petrogradaspäi ei Povencaha, kut ende, a tulijaha Medvežja Gora-külähä. Ten sauvondaha tarkištelijoiden sijas ühtniba Venäman sojuzižeden maiden oficerad: Anglijan da Francijan. Völ oli tehtud keskaigaine depon pert'.

Vodel 1916, arhitektoran R. М. Gabe projektan mödhe, om tehtud puine vokzalan pert' šatravuiččen katusenke da špilinke. Nece sauvotuz, peniden vajehtusidenke, kaičihe tähäsai. Kül'mkus vodel 1916 mäniba ezmäižed pojezdad. Sidä aigahasai stancijanno jo eli 300 mest, kahtes pos'olkas — Zaharjevskan da Železnodorožnom. Administrativižen jagamižen mödhe stancii mülüi Povencan ujezdaha.

Rahvahaline voin

Jäl'ghe Redukun rahvahanlibundad da Venäman monarhijan murendad vodel 1917 zavodihe politižiden partijoiden vastaitipanend.

Kül'mkus vodel 1917 Medvežja Gora-stancijan möto ajoi ezmäine pojezd Murmanskan polhe, siloi sid' oli 300 eläjad. Erased niišpäi radoiba mecpilindan da pihkankurindan zavodoil, toižed — raudten pajoiš.

Voden 1917 lopus tedoti ripmatomuden polhe Sur' Suomen kn'ažestvo.

Keväz'kus vodel 1919 Medvežja Gora-stancijal avaižihe ruskedarmine klub Karl Libknehtan da Roza L'uksemburgan nimel.

Rahvahaližen voinan voziden 1918—1920 da intervencijan aigan voden 1919 uhokun lopuspäi sulakun augotišehesai oliba lopmatomad vointorad Segeža — Medvežja Gora tahol. Semendkus vodel 1919 Medvežja Gora-eländsijan okkupiruiba anglialaižed interventad. 23 päiväl semendkud ned sirdiba bol'ševikoiden voinjoukud Medvežja Gora-pos'olkaspäi, sidä jäl'ghe vointorad sirdihe läz Käppäsel'g-stancijad da Änižtagaižes.

Neniden päividen aigan Kemišpäi Medvežja Gora-pos'olkaha raudtedme oliba todud katerad-istrebitelid, miččed tegiba belogvardeiskijan Änižen laivišton. Lidnan hüviš strategižeš oloiš oli tehtud laivišt da baza, kus oli enamba 20 vezilaivad, vägev randan artillerine batarei. 6. kezakud vodel 1919 tuli Britanian meriaviacijan ven.: «Передовое крыло» (angl.: Forward Wing), miččes oli nel'l' uzid sidä aigadme bombardirovščikad "Fairey IIIC".

Rahvahaližen voinan da intervencijan aigan ripmatomuden Venämalpäi da Suomelpäi pakičeškanzi .

Sovetskii valdmehišt

Kezakus vodel 1920 Oloncan da Arhangel'skan gubernijoiden territotijoil, miččil eliba karjalaižed oli tehtud Karjalan radkommun. Sihe mülüiba Petroskoi-lidn da Oloncan, Petroskoin da Povencan ujezdoiden karjalaižed volostid.

VCIKan zakonan mödhe 20. sügüz'kud vodel 1926 vahvištotihe da 1. redukuspäi om pästtud eloho uz' Povencan ujezdan administrativine jagamine, miččen mödhe oli tehtud Medvežjegorskan volost' keskusenke pos'olkas Medveüja Gora-stancijanno.

Vodel 1927, VCIKan dekretan mödhe rajonirovanijas 29. elokud vodel 1927, heittud ujezdoiden da volostiden sijas tehtihe 26 administrativišt rajonad, sen lugus Medvežjegorskan rajon.

Belomoro-Baltižen vezikanalan sauvond. Medvežjegorsk

Vodel 1930 sovetskii valdmehišt vahvištoiti pätandan sauvondas. Administrativižeks sauvondtahon da Belomori-Baltižen radlagerin (Belbaltlagan) keskusekstegihe Medvežja Gora-stancii da pos'olk stancijanno.

"Beltbaltlagan" klub Dmitrovas vodel 1933. Kirjutuz pertil: Tervhen kanalan t. Stalinan nimel sauvojile

Kanaloarmejec! Räkäspäi radospäi sulab sinun märaig Plakat. Dmitlagan paindišt

Vodel 1933 üks'žiruine "BelBaltlagan" klub sirttihe Dmitrov-lidnaha, в центр Dmitrovlagаn keskusehe. Klubas pidettihe erazvuiččed aktivistoiden da kirjutajiden ezitused (sen lugus Maksim Gor'kii) hüväs kodvindrados kanalal Moskvan nimel. Sigä se seižui voziden 1950 lophusai, sidä jäl'ghe sen tahol sauvoiba Dmitrovan ekskavatoroiden zavodan kul'turpertin (nügüd' nece om Sovremennik-kul'turpert'). Dmitlagan ohjandajaks tegihe üks' BelBaltlagan ohjadajišpäi — S. G. Firin.

Kanal om avaitud 2. elokud vodel 1933, 17. elokud läksi SSSRan rahvahaližidenkomissaroiden nevondišton käsk № 1774—384с "Belomoro-Baltižes kombinatas". Kombinatan tegendan pätego om "Belomoro-Baltižen kanalan tov. Stalinan nimel da sen lähembaižiden rajonoiden kävutamine". Belomorsko-Baltižen kombinatan azjmehišt jäi pos'olkas Medvežja Gora-stancijanno.

Medvežjegorskas radoiba nahkan tegemižen da kengiden omlendan zavodad, kombinatal tehtihe pun kaks'toštkümnel mecpilindan ramal, pästtihe pusepan tavarad da kaludišton.

Vozil 1930 pos'olkan eläjiden lugumär kazvoi.

Redukus vodel 1936 Medvežja Gora-stancijan Meczavodan da Raudten pos'olkad mülüiba Kirovan pos'olkaha, Arnol'dovskii pos'olk om udes nimitadud Okt'abrskijaha.

Vodel 1938 RSFSRan ülembaižen nevondišton prezidiuman käskon mödhe 26. sügüz'kud Medvežja Gora-radpos'olk sai lidnalaižen statusan Medvežegorsk-nimenke.

Vozil 1930 Medvežjegorskan rajonas om saubatud 11 jumalanpertid.

Voinan aigad

22. kezakud vodel 1941 Germanii zavodi vointegod Sovetskijan Sojuzan vasthapäi. Aigoiš homendesel 25. kezakud sovetskijan aviacijan voiskad tegiba aviaiškendan Suomedme, mitte andoi ičeze aerodromad L'uftvaffen bazoiden täht. Sidä jäl'ghe Suomi, oldes Germanijan sojuznikan, mugažo ühtni voinha SSSRan vasthapäi.

Voiskiden sijaduz tal'vkus vodel 1941.

Medvežja Gora-raudtestancii vodel 1943.

29. kezakud Suomen polespäi Sovetskijan Sojuzan vasthapäi zavodihe ühthine suomen da germanian voiskiden vointacind. 10. heinkud Päivnouzman Karjalas zavodihe vointacind, mitte tehtihe Suomen "Karjalan armijan" voiskad. Niiden pätego oli udes sada valdha tahod, miččed kadotiba Tal'veližen voziden 1939—40 voinan aigan, da völ edeline sirdänd päivnouzman polhe.

Elokus vodel 1941 Medvežegorskaspäi Belomorskaha evakoičetihe Belomoro-Baltižen vezikanalan azjmehišton da sen tehnižed palad.

5. tal'vkud vodel 1941 Suomen "Karjalan armijan" voiskad tuliba Medvežegorskaha.

11. tal'vkud, kaikiden Rusttan armijan voinvägiden tagendusen jäl'ghe, sovetskijad saldatad poukahtoitiba jäl'gmäižen kanalan saupken. Vezi kebnas valoihe Änižehe päliči Povenec-pos'olkad, mitte ani kaik oli muretud vedel. Frontan röun azotihe Belomoro-Baltižen kanalal, miččen farvater tegihe neitraližeks šoiduks.

Vilukus vodel 1942 sovetskijad voiskad tegiba Medvežjegorskan tacindtegon. Sirtta suomen voiskid ei sand, no necen azjtegon täht megvežjegorskan vastustajiden jouk kävutoiti kaik ičeze varaväged da ei voind tehta tacindtegod vodel 1942.

Vodel 1942 suomen armijan ohjandai Gustav Mannergeim andoi käskon pit'kaigaižen röunan sauvondas Masel'skan järvenkeskel.

Voden 1944 keskeks suomen armii tegi frontanno Medvežegorskan polestusen röunan, mitte oli Segjärven da Änižen Povencan lahten keskel.

Medvežjegorsk da sen ümbrišt tegihe vägevaks da süväks ešelonirovanižeks polestusen sol'meks. Sauvotihe kaks' linijad: ezine — enamba pöudosine (oli läz frontan röunad) — da päpit'kaigaine, sirttud frontan röunaspäi 10—20 kilometraks. Eziröun, mitte läksi Masel'skan jarvenkeskelpäi da päröun, mitte oli kaiken kaidembas järvenkesken tahos, ühtenzoitiba järviden randad lühüdan matkan mödhe. Kaikil päülüsil lidnan pohjoižen, homendezbokan, öbokan polišpäi oli tehtud 11 tugeduzpunktad ambundtsijoidenke, miččed oli röunotadud vanumel da minpöudoil. Medvežjegorskan vahvištoituzrajonan frontan 1 km oli 4-5 dotad da kuverz'-se dzotad.

Kezakus vodel 1944 sovetskijad voiskad zavodiba vointacindan Karjalas. 21. kezakud zavodihe Süvär'-Petroskoin azjtego — jäl'ghe artambundad 313. divizijan palad ehtatiba Belomoro-Baltian kanalan. Pidädes vihanikoiden vastustust, armijan voiskad ezmäižes päiväs sirdihe 14-16 km kaikedme 70-kilometrižen vointacindan šoidudme. Divizijan saldatad ünbärziba Povenec-pos'olkan pohjoižen da öbokan polišpäi, otiba sidä da zavodiba sirttas Medvežjegorskan polhe. Sidä päiväl Medvežjegorskannoks tuli Karjalan frontan 32. armii (313-nden, 176-nden da 289-nden divizijoiden joukus), no rohkaiduz kerdalaz otta lidnad vointacindan abul tegihe ozatomaks. Sovetskijad voiskad otiba lidnan ehtal 23. kezakud vodel 1944.

Lidn voinan jäl'ghe

Elokus vodel 1944, jäl'ges Medvežjegorskan päzutandad, lidnas udes tehtihe Belomorstrojan NKVD-azjmehišt. Sen pätego oli Belomoro-Baltižen kanalan udištamine, mitte poukahtihe sovetskijad voiskad lähttes vodel 1941 da lopuks muretud voinan aigan, sikš ku frontan röun vedihe kanalan trassadme. Tariž oli kaiken udištada Povencan pordhan 1—7 vezisaupked, vedensaubad, vezipästandad. Udištuzradoiden ühthine maks oli läz 100 mln rubl'ad, maradoiden mär — 1706 tuh. m³, betonradoiden — 41 tuh. m³. 12. tal'vkud vodel 1944 Sovetskijan Sojuzan valdkundaline polestuzkomitet pätti zavodida kävutoitta kanalad kezal vodel 1946.

Ezmäižikš radnikoikš tegihe mobiliziruidud ruminialaižed — Černovickan agjan eläjad. 19 da 22. elokud Medvežjegorskaha tuli kaks' etapad, mitte lugumär oli 3600 mest. Redukus — koumanz' etap (261 mest), а jäl'ges penil joukuil: grekalaižed, bolgarialaižed, kabardino-balkarcad. Semendkus vodel 1945 zavodihe kanalan udištusen sauvondradod. Tal'vkus vodel 1945 Petroskoin erilagirišpäi tuli 445 sovetskijad voinmehed, kudambad ende oliba ottud plenha Suomes.

16. kezakud vodel 1946 kanalan udištadihe, sil ujui ezmäine laiv.

Redukus vodel 1946 Medvežjegorskas om tehtud SSSRan MVD-ministerstvan Medvežjegorskan invalidoiden lager' (ven.: «Медвежьегорлаг»), mitte oli -lagerin valdas.

30. heinkud vodel 1953 zavodi rata Medvežjegorskan leibän paštandan zavod.

Vilukus vodel 1956 Medvežjegorskas avaižihe ven.: «Дружба»-kinoteatr, mitte nügüd' ei rada. Kül'mkus vodel 1958 lidnas om avaitud S. М. Kirovan muštpacaz. Vestatuz Om tehtud kaks' vestatusen ekzempl'arad: Petroskoin da Medvežjegorskan täht.

Vodel 1956 om avaitud Medvežjegorskan internat-škol, mitte sai S. M. Kirovan nimen.

Eläjad

Venäman rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020, 1. redukuks vodel 2021 eläjiden lugun mödhe lidn oli sijal 1118 Venäman lidnoiden keskes.

Valdmehišt

Medvežegorskas oma kaik Medvežjegorskan rajonan valdmehistod. Medvežegorskan rajonan Adminstracii da Nevondišt oma pertiš Kirovan irdal.

Medvežjegorskan rajonižel sudal om kaks' sijad (№ 1, № 2) da kaks' sudjan radsijad.

Ekonomik

• Pun varha panendan da tegendan radištod.
• Lokomotivine depo — Okt'abr'skan raudte ОАО "RŽD".
• Kivimurun zavod. Om avaitud tal'vkus vodel 1962.
• AO "Karelija DSP".
• Port.
• Medvežjegorskan elektrovägen radišt.
• (ven.: ФГУ «Беломорканал»).

Turizm

• Adivpert' ven.: «Онежская».
• Turistine kompleks ven.: «Малая медвежка».
• Turistine kompleks ven.: «Большая медведица».
• Medvežjegorskan rajonine muzei vedäb ekskursijad suomen polestusen vahvištoitusidme Masel'skan järvenkeskel.
• ven.: «Карельские узоры» — rahvahiden taidehkäzitehmusiden fabrik, mitte tegeb tehmused pölvhad tehmused tradicionižen poimetišenke.

Ajamed

Raudte

Medvežja Gora-raudtestancijan vokzal.

Medvežjegorskas radab Medvežja Gora-raudtestancii.

Joga päivän stancijal azotasoiš siričajaipojezdad, miččed ajadas Murmanskаspäi da Murmanskaha.

Avtobusan ajamed

Raudtestancijad läz om avtostancii, kuspäi lähttas avtobusad Petroskoihe, Tolvujaha, da völ avtostancijale tuldas siričajaiavtobusad Segežaha, Pudožihe.

Radab kuverz'-se lidnalašt avtobusmatkad.

Openduz

Karl Libknehtan irdal sijadase Medvežjegorskan tehnikum.

Medvežjegorskas vodehesai 2015 radoi lapsiden pert'. Lidnas om taidehškol, da völ viž päivkodid da koume školad.

Tervhuden kaičend

Lidnas om Medvežjegorskan rajonan keskmäine läžundkodi da aptekad.

Kul'tur

• Medvežegorskan kesklidnalaine kirjišt Irina Fedosovan nimel, mitte om avaitud vodel 1930 kut rajonine kirjišt.
• Medvežjegorskan rajonine muzei, om avaitud vodel 1962, sijadase arhitekturan muštpachan pertiš, enččes Belbaltkombinatan adivpertiš Kirovan avoirdal.
• Vodel 1984 lidnas om tehtud Vladimir Men'šovan ven.: «Любовь и голуби»-fil'm.

Sport

Ratas stadion da likund-tervehtoitusen kompleks, radab Medvežjegorskan sportškol F. M. Terentjevan nimel. Medvežjegorskan kaikid vägevambad jaugmäčjoukud vozil 1930 oliba Dinamo- da Pervomaiskii pos'olok-jaugmäčklubad, miččed ühtniba Karjalan ASSRan pervenstvoho. Vodel 1938 "Dinamo" (Medvežjegorsk) tegihe Karjalan ASSRan kubkan finalistaks jaugmäčvändos. Vodel 2016 команда "Medvežegorsk"-jouk tegihe Karjalan čempionaks jaugmäčvändos.

Vestištod

• Lugendlehtez ven.: «Вперёд, Медвежьегорск!»;
• lugendlehtez ven.: «Диалог»;
• lugendlehtez ven.: «Вперёд, Онежский Край!»;
• internet-lugendlehtez ven.: «МояМедгора.рф»;
• norišton videolehtpol' ven.: «V.teme».

Melentartuisijad

"Karhumägi zamok"-vahvištoituzrajonan palad

• Raudtevokzalan pert', 1916 (arhitektor — R. М. Gabe);
• raudtestancijan istorijan muzei;
• Sovetskijan Sojuzan Belomorkanalan NKVD ohjandusen pert', 1934;
• Sovetsko-Suomalaižen voinan vozil 1941—1944 suomen okkupacionižiden voiskiden "Karhumägi zamok"-vahvištoituzrajon, polestusen vahvištoitused kaičihe Lisuha-mägel lidnan röunoiš;
• mägiondused;
• vezilanktuz Vička-jogel.

Muštpachad, kaumad

• Sovetskijoiden saldatoiden-päzutajiden muštpacaz (tank Т-34 aluižel). Om pandud Kirovan avoirdal vodel 1969.
• Muštpachišt "Sandarmoh" — sija, kus om riktud äi repressiruidud mehid vozil 1937—1940, Sovetskijan Sojuzan rahvahanikoid.
• Verazmaižen intervencijan voziden 1918—1920 žertvoiden velliden kaum da sovetskijoiden saldatoiden kaumišt, kudambad koliba Suren Kodiman voinan aigan. Sijadase Kommunaroiden irdal, om pandud maha 31 saldatad. Vodel 1956 velliden kaumale om sijatud saldat avtomatanke vestatuz.
• Karjalan frontan 32 armijan sovetskijoiden saldatoiden, kolnuzid Suren Kodiman voinan aigan, velliden kaum. Sijadase puištos Kirovan irdal. Om pandud maha 1015 saldatad (1014 saldatad). Vodel 1959 kaumale om pandud granitmuštpacaz.
• Taho, miččel Karjalan frontan voiskad murenziba suomen voiskiden polestust kezakus vodel 1944 (Urickovan ird).
• Muštznam voinmehile, kudambad om riktud Čečn'an Valdkundas.
• Sovetskijoiden saldatoiden velliden kaumad, kudambad koliba Suren Kodiman voinan aigan (Petroskoin avtoten 8 km).

Tetabad sündujad

• Artemjev Timofei Nikiforovič (1912—1945) — gvardii polkovnik, Sovetskijan Sojuzan Geroi ;
• Dorofejev Aleksandr Petrovič (1895—1971) — general-major, Sovetskijan Sojuzan Geroi.

Fotokuvad

• 
  Lidnan püzutandan 25 voden muštoks muštpacaz
• 
  NKVD-ohjandusen «Belomorkanalal» enzne adivpert'
• S. М. Kirovan muštpacaz
  S. М. Kirovan muštpacaz
• 
  Medvežja Gora-raudtestancijan pert' da sen ümbrišt vodel 2019
• 
  Laivišton kohenduzbaz vodel 2016

Literatur

• Медвежьегорск. (Крат. ист.-краевед. очерк). — Петрозаводск: Госиздат КАССР, 1959. — 96 с.
• Медвежьегорск. — 2-е изд., испр. и доп., ил. — (Города и районы Карелии). — Петрозаводск: Карелия, 1987. — 135 с.
• Медвежьегорск : Указ. литературы. — Петрозаводск, Гос. публ. б-ка КАССР: Карелия, 1976. — 19 с.
• Географические названия России. Топонимический словарь. — Москва: Астрель, АСТ, 2008. — 523 с. — 1500 экз. — .
• Первая встреча. — Сталинская трасса. 5 мая 1838 г., 1838.
• Первенство 4-ой зоны кубка КФССР по футболу. Динамо (Медвежьегорск)-Первомайская 12:0 // Сталинская трасса, 7 августа 1940 г.. — 1940.
• Вышли в финал. — Сталинская трасса, 10 сентября 1938 г., 1838.
• История Карелии в документах и материалах. Советский период. Учебное пособие для средней школы. Под ред. Афанасьевой. 3-е изд.. — Петрозаводск, 1992.

Lähtked

• Информационный портал Медвежьегорского городского поселения
• Рассказ об истории и современности Медвежьегорска
• Братская могила советских воинов в городе Медвежьегорск
• Топографические карты