Mine sisu juurde

Lahdenpohj

Мегавики-späi

<table class="infobox infobox-Skriptitõrge: Moodulit "Hash" pole. " style="" data-name="НП+Россия" >LidnLahdenpohjSkriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Infobox" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole. Skriptitõrge: Moodulit "math/tonumber" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Autosorting" pole.

Lahdenpohj (ven.: Лахденпо́хья[1][2][3][4] vai Ла́хденпохья[2][3][5] (vodehesai 1918 — Jakimvarskan stancii, Jakimvara-stancii; völ Lahdenpohj-stancii; suom.: Lahdenpohja) om Karjalan lidn (vodelpäi 1945), mitte sijadase Pohjoiž-Ladogan ümbrištos Venämal. Lahdenpohjan rajonan administrativine keskuz, Lahdenpohjan lidnalaižen küläkundan keskuz.

Nece om istorilaine karjalaižiden eländtaho Jakimvarskan lahtes, mitte sai ičeze nimen ruotsilaižen polkohjandajan Jakob Delagardin muštoks. Ezmäi se mülüi Novgorodan Kirjažskijaha pagastaha; Venäman kunigahuden krizisaigaspäi Pohjoižen voinan lophusai nece taho sirdlihe käzišpäi käzihe. Voz'sadaspäi XIX — eländtaho om Viborgskan gubernijan joukus, om Serdobolin počttraktan transportan keskuz. Jäl'ghe valdankumaidust vodel 1917 Tal'veližen voinan aigahasai Jakimvarskan stancii mülüi ripmatomudehe Suomehe; Toižen mail'man voinan satusiden mödhe mülüi RSFSRaha da om nimitadud lidnaks.

Etimologii

Vodehesai 1924 suomen lähtkiš eländtaho nimitihe ven.: 'Си́еклахти' (ven.: «Сито-залив») da mülüi Jakkima-külähä (mugažo Jakima); cariden aigan venälaižiš lähtkiš eländtaho vodehesai 1918 nimitihe Jakimvarskan stancii vai Jakimvara-stancii (mugažo Jakima-külän nimespäi)[6]. Vodel 1924 om tehtud ičenaižeks Lahdenpohj-pos'olkaks.

Sen nimes erigoitas sanad suom.: lahti ven.: «залив» da karj.: pohja ven.: «дальний угол, конец залива, бухта», sana sanaha: ven.: «край залива»; muga, suomen nimi sel'genzoiti, miše eländsija sijadase Ladogan järven lähtes (lähten lopus vai edahaižes čogas)[7]. Sijaližed eläjad paginas paksus kävutadas Landoha-sanan; lidnas om "Landoha"-lebukeskuz da toižed ühtennimižed objektad.

Geografii

Lidn sijadase Ladogan järven Jakimvarskan lähten randal Аura-jogel.

Istorii

Ezmäižed mehen jäl'ged neniš röunoiš oma löutud vodel 2000 edel meiden aiganlugendahasai.

Vozil 800—1100 il'mestuiba ezmäižed eländsijad, Ladogan järven randoil sauvotihe krepostid.

Vodel 1323 nügud'läižen Lahdenpohjan rajonan taho mülüi Novgoradan valdkundan Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole., mitte voz'sadan XV lopus ühtes Novgorodan tahoidenke mülüi Venäman valdkundaha.

Vodel 1500 tulijan Lahdenpohj-lidnan ümbrištos oli Jakkima-külä, mitte mülüi Kirjažskijaha pagastaha, miččes eli 168 kanzad. Päliči 70 vot niid jäi vaiše 6, toižed kaites švedoiden tacindoišpäi sirdihe monastirihe.

Stolbovskan kožmusen mödhe vodel 1617, Kirjažskan pagastan taho mülüi Švecijan kuningahudehe.

Vodel 1721 Pohjoižen voinan jäl'ghe rajonan territorii oli päzutadud venälaižil voiskil da udes mülütadud Venämaha.

Vodelpäi 1809 se mülüi Venäman imperijan Surehe Suomen kn'äžestvaha.

Vozil 1845—1850 om tehtud arhitekturine Lahdenpohj-dominanta — Jakimma prihodan l'uteranine jumalanpert', miččehe mülüi 3 tuh. mest (arh. — Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole.).

Suomen joukus

Vodelpäi 1918 (jäl'ghe Suomen ripmatomuden tedotust Sovetsko-suomalaižen voinan 1939—1940 lophusai Lahdenpohj oli kuntan (Suomen municipalitet vai volost').

Vodehesai 1924 lidnan nimi oli Sieklahti (om tetab vodelpäi 1600), mälüi Kakkima-külähä.

Vozil 1920—1930 kehitoitihe puntegeližuden kombinatad, sauvoihe mecpilindan da cel'l'ulozižed zavodad. Tegeližuden ven.: АО «Лаатокан Пуу» radišton pohjal sündui Lahdenpohj-pos'olk; vodel 1924 pos'olk sai lidnalaižen tipan posolk statusan.

Vodel 1925 Suomen valdkundaline nevondišt vahvištoiti sauvondan Lahdenpohjas faneran kombinatad rahavaranke 5 mln markad[8].

Vozil 1930 pos'olk tegihe popul'arižeks turistižeks tahoks, miččespäi tönttas vezimatkaha laivad Valaamale.

Sovetsko-suomalaižiden voiniden vozil 1939—1940 da 1941—1944 aigan

Sovetsko-suomalaižen voinan (1939—1940) satusiden mödhe Lahdenpohj mülüi SSSRaha Moskvan mirun kožmusen voden 1940 mödhe; om mülütadud Karjalaiž-suomalaižehe SSRan joukuhu. Suomi evaloiči suomen eläjid kaiken Pohjoiž Ladogan ümbištospäi.

Elokus vodel 1941 Toižen mail'man voinan aigan (Sovetsko-suomalaine voin (1941—1944)) suomen voiskad läksiba Ladoganno da otiba Jakkiman da Lahdenpohjan. Frontan röunan sirdändan aigan kuverz'-se suomen eläjid pörzihe tagaze evakoičendaspäi völ vodehesai 1942. Vodel 1942 tagaze pörzihe enamba 70 % Lahdenpohj-kuntan eläjad. Sovetskii istoriline tedo lugeb Lahdenpohjad okkupiruidud suomen voiskil sügüz'kuspäi vodel 1941 sügüz'kuhusai vodel 1944.

Moskvan kožmuzaigan voden 1944 jäl'ghe Lahdenpohj möst mülüi SSSRaha, da suomen eläjad möst läksiba sen taholpäi.

SSSRan joukus

Vodel 1945 Lahdenpohj tegihe lidnaks.

Jäl'ghe Lahdenpohjan sirdändad SSSRaha l'uteranižen kirhan pertiš oli plenha ottud voinmehiden lager'.

Vozil 1956—1991 Lahdenpohj om Karjalan ASSRan lidn. L'uteranižin jumalanpertiš oli ühthižkodi, a jäl'ges gostorgan varažom. Vodel 1977 jumalanpert' paloi.

Sovetskijan Sojuzan murendandan jäl'ghe

Voziden 1990 augotišes Kirhan jändusidennoks oliba pördutadud kaks' granitblokad suomen voinmehiden nmuštpachan, kudambad koliba vodel 1918, om pandud muštrist. Suomen abunke om tehtud l'uteranin jumalanpertin seiniden konservacii[9].

Vodel 1995 lidnas om tehtud ortodoksine Pühä Georgii Pobedonoscan časoun'.

Vodel 2004 lidnas om letud Pühä Velikomučenikan Valentinan Rimskovan časoun'.

Герб

Gerb om vahvištoitud vodel 1997 (tegijad V. Ja. Stepanenko da L. L. Neiken).

Gerb om nel'l'čogaine ščit var'agoiden tipad… Ülembaižes ščitan palas rustal mujul om hobedaine purehlaiv — merimatkan da möndan simvol. Oiktal polele vihandal mujul om pirttud kuldaine snap, mitte ozutab rajonan küläelomišton znamoičendad. Hural polele om pirttud kaks' lendajad kurged, miččed znamoitas istorilišt rajonan keskusen nimed — Kurkijogi (ven.: «Журавлиная река»).

— Karjalan Geral'dik

Eläjad

Skriptitõrge: Moodulit "Statistical" pole.
Skriptitõrge: Moodulit "Statistical" pole.

Rahvahad

Rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020 rahvahiden joukus oli [10]:

Rahvahuz' Lugumär, mes. Pala
Venälaižed 4909 82,48 %
Belorusad 113 1,90 %
Ukrainalaižed 86 1,44 %
Karjalaižed 82 1,38 %
Čuvašid 23 0,39 %
Tatarad 19 0,32 %
Arm'anad 18 0,30 %
Suomalaižed 15 0,25 %
Vepsläižed 11 0,18 %
Uzbekialaižed 6 0,10 %
Tadžikialaižed 6 0,10 %
Toižed[11] 664 11,16 %
Ühtes 5952 100,00 %

Ekonomik

Lidnan päradišt oli Lahdenpohjan faneran tegendan ven.: «Бумэкс»-kombinat[12], mitte oli tehtud vodel 1950 enččen suomen akcionerižen erišton faneran Laatokan Puu Oy-zavodan "Ladoga Timber Ab"-kompanijan pohjal[8]. Vodel 2017 lopi radon[13].

Om lespromhoz, lelopunkt, leibänpaštandan zavod. Vodel 2003 oli avaitud lik'orovodočnii Aalto-zavod[14].

Venäman valdmehišton käskon 29.07.2014 N 1398-р (toim. 24.11.2015 päivälpäi) "Monolidnoiden lugetižen vahvištoituses", lidn om mülütadud Venäman monolidnoiden lugetišhe, miččil oma social'no-ekonomižen oloiden hondostusen riskad[15].

Transport

Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. Jakkima-raudtestancii Elisenvaara-Sortavala raudten palal Piter-Suojärv tel.

Avtoted sijaližen znamoičendad. Rajonadme mäneb federaline А — 121 "Piter — Sortavala" avtote.

Lidnas om üks' lidnalaine avtobusmatk № 1 "Jakkima-stancii — Huuhkanmägi". Völ lidnas päliči mändas lidnankeskeižed da ezilidnaižed avtobusmatkad:

  • ezilidnanine avtobus № 700 Lahdenpohja — Sortavala;
  • lidnoidenkeskeine avtobus № 534 Lahdenpohja — Petroskoi;
  • lidnoidenkeskeine avtobus № 805 Sortavala — Piter;
  • lidnoidenkeskeine avtobus № 807 Petroskoi — Sortavala — Piter.

Istorian muštpachad da melentartuisijad

  • Pohjoižen (Leningradskijan) frontan 23. armijan voinmehiden Velliden kaum, kudambad koliba kezakun-elokun aigan lopus vodel 1941 polestusen vointoroiš suomen voiskiden vasthapäi. Sid' om pandud maha enamba 600 sovetskijad saldatad da oficerad[16]. Vodel 1957 kaumale om pandud muštpacaz korktal alandusel — nece om vestatuz, mitte ozutab voinmehen vintovk hardjoiden taga da änikpal'mik huras kädes. Mahapandud velliden kaumas mehiden keskes om Sovetskijan Sojuzan Geroi, pulem'otčik Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole.[17].
  • Jakkimskan sebran l'uteranižen kirhan jändused Lahdenpohj-lidnas.

Tetabad sündujad da eläjad

  • Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. (sün. vodel 1954) — venälaine valdmez', general-polkovnik (2001), südäinslužban general-polkovnik, juridine tedokandidat (2004). Vodelpäi 2012 vodehesai 2019 — Federaližen ustavzoitandan tegemižen služban pämez' (Venäman FSIN). Vozil 2002—2012 — Venäman valdkundaližen fel'djegerskijan služban pämez'. Moskvan Dinamo-jämäčvändkluban popečitel'skijan nevondišton ühtnik. Sündui Lahdenpohjas vodel 1954.
  • Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. (sün. vodel 1997) —venälaine jaugmščvändai, pol'kaičii. Sai Venäman Kubkan (vodel 2016). Sündui Lahdenpohjas vodel 1997.
  • Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. (1926—1977) — sovetskii lapsiden runoilii. Vodel 1947 tuli tatanke, kudamb jäl'ges tegihe Karjalan arvostadud opendajan, Lahdenpohjas. Om paindud koume hänen runokogomust lapsiden täht — ven.: «Я уже не маленький», «Помощница», «Нарисую солнце я», miččed toiba hänele ühthižsojuzišt tetabut. Oli sijaližen Priziv-lehtesen lehtezmehen, ohjanzi Lahdenpohjan rajonižen literaturühtenzoitusen da literaturühtenzoitusen ven.: «Красное знамя»-lentesenno Sortavala-lidnas. Arkadii Markovan nimel 10. semendkud vodel 1983 om nimitadud ird Lahdenpohj-lidnas.
  • Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. (1931—2020) — sovetskii da venälaine kändai, runoilii, prozaik. Kändi venäkel'he anglian kirjutajid da runoilijoid Agata Kristin, Džon Ronal'd Ruela Tolkinan, Džordž Baironan, Redjard Kiplingan, da Uiljam Vordsvortan. Vozil 1954—1956 openzi anglian kel't Lahdenpohjan keskškolas. Sai tetabud vozil 2010, konz paksus oli Piterin Politehničeskaja-metrostancijanno miše möda ičeze runoidenke da kändmižidenke kirjoid. Elostarinan starinoiden kirjutuzkogomuses ven.: «Повесть о первой ненависти» paksus johtutab radon Lahdenpohjas opendajanke Pavel Korganonke (fizikan opendai Pavel Oskarovič "Lähten pohj"-starinaspäi da Oskar Georgijevič starinas ven.: «„Декамерон“ в Берёзовке») da lapsiden runoilijan Arkadii Markovanke (lapsiden runoilii P'otr Vasiljevič, rajonižen Vper'od-lehtesen LITOn ühtnik Lähten pohj-starinaspäi).
  • Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. (1925—2006) — sovetskii da venälaine opendai, augonpanii da ezmäine pämez' školan № 17 anglian da suomen keliden süväopendusenke Petroskoiš (1967—1996), Karjalan ASSRan arvostadud školan opendai (1974), Petroskoi-lidnan arvostadud eläi (1997). Vodel 1955 zavodi rata fizikan opendajan, a möhemba oli pandud Lahdenpohjan keskškolan № 2 pämeheks. Vodel 1959 sai Karjalan ASSRan Openduzministerstvan školiden erišton inspektoran radsijan.
  • Ossi "Kusti" Hippönen (sün. vodel 1937) — enzne suomen jämäčvändai. Sündui Lahdenpohjas vodel 1937.
  • Tomas Fridman (1821—1886) — suomen školan opendai, lehtezmez', kirjutai da aktivist, kudamb eli Piteriš. Oli Piterin pühäpäiviližen aiglehtesen toimitajan vozil 1871—1873 da Piterin aiglehtesen voil 1874—1879 toimitajan. Mel'dui külän školan opendusen tegemižehe küliš vodel 1846 tegi plan mugoiččen opendusen täht ortodoksižiš školiš Ladogan ümbrištos. Sündui Jakkimas vodel 1821.

Galerei

  • L'uteranižen Jakkiman jumalanpertin jändused (Lahdenpohjan rajon)
    L'uteranižen Jakkiman jumalanpertin jändused (Lahdenpohjan rajon)
  • Pühän Valentin Rimskijan časoun', vodel 2008
    Pühän Valentin Rimskijan časoun', vodel 2008
  • Karlen-adivpert' Lahdenpohjas
    Karlen-adivpert' Lahdenpohjas

Homaičendad

  1. ↑ Словарь также уточняет твёрдое произнесение третьего согласного и указывает на склоняемость названия города: Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. Лахденпохья // Словарь собственных имён русского языка. Ударение. Произношение. Словоизменение. — М.: Мир и Образование; Оникс, 2010. — 880 с. — Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole.. — Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole.. — Электронная версия, «ГРАМОТА.РУ», 2011.
  2. ↑ 2,0 2,1 Skriptitõrge: Moodulit "Публикация" pole. // Skriptitõrge: Moodulit "Публикация" pole.. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  3. ↑ 3,0 3,1 Skriptitõrge: Moodulit "Публикация" pole. // Skriptitõrge: Moodulit "Публикация" pole.. — Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. — М. : Недра, 1983. — С. 140. — 94 000 экз.
  4. ↑ Словарь рекомендует основное ударение на третьем слоге и побочное на первом: Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. Имена собственные: Ла̀хденпо́хья // Словарь ударений для работников радио и телевидения / Ред. Д.Э. Розенталь. — 5-е изд., перераб. и доп. — М.: Рус. яз., 1984. — С. 633. — 810 с. — 100 000 экз.
  5. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "Публикация" pole. // Skriptitõrge: Moodulit "Публикация" pole.. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — С. 221. — (Большая советская энциклопедия#Третье издание : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 14).
  6. ↑ Путеводитель по Финляндіи: с описаніем городов и замѣчательных в ней мѣст. — 1862. — 11 с.
  7. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  8. ↑ 8,0 8,1 Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  9. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  10. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  11. ↑ Аварцы (1), Азербайджанцы (4), Башкиры (1), Болгары (2), Греки (1), Грузины (4), Евреи (1), Ижорцы (1), Кумыки (1), Латыши (1), Литовцы (4), Молдаване (4), Мордва (3), Немцы (1), Осетины (1), Поляки (5), Финны-ингерманландцы (1), Ханты (1), Чукчи (1), Указавшие другие ответы о национальной принадлежности (77), Нет национальной принадлежности (203), Лица, в переписных листах которых национальная принадлежность не указана (347)
  12. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  13. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  14. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  15. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  16. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  17. ↑ Великая Отечественная война в Карелии: памятники и памятные места. — Петрозаводск, 2015. — 334 с.: ил.

Skriptitõrge: Moodulit "Check for unknown parameters" pole.

Literatur

  • Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. Лахденпохья. (Города и районы Карелии). — Петрозаводск: «Карелия», 1989. — 96 с.
  • Лахденпохья: Рек. указ. лит. / Гос. публ. б-ка КАССР. (Города Карелии) / Л. Л. Нейкен, Л. С. Баранович.. — Петрозаводск: Б. и, 1991. — 35 с.

Lähtked

Skriptitõrge: Moodulit "Navbox" pole.

Om sadud "https://vep.megawiki.ru/w/index.php?title=Lahdenpohj&oldid=6369"