Mine sisu juurde

Präža

Мегавики-späi

Skriptitõrge: Moodulit "hatnote" pole.

<table class="infobox infobox-Skriptitõrge: Moodulit "Hash" pole. " style="" data-name="НП+Россия" >Lidnanvuitte poselkПряжаSkriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Infobox" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Autosorting" pole.

Präža (ven.: Пря́жа, karj.: Priäžä, Priäžy, suom.: Prääsä) — nece om Venäman Karjalan Präžan rahvahaližen rajonan da külän administrativine keskuz.

Eläjiden lugumär om Skriptitõrge: Moodulit "Statistical" pole. mest (Skriptitõrge: Moodulit "Statistical" pole.).

Geografii

Poselk sijadase Präžän-järven päivlaskmaižel randal, 49 kilometras Petroskoišpäi, avtotel Р21 (E 105) Piter — Kola, lähen Šuja-joged.

Istorii

Ezmäižen kerdan Präža küla johtutase kirjaližiš tedoiš XVI voz'sadal.

Švedoiden voinmatkad, vanhoiš kirjoiš niid nimitadas «germanialaižikš mehikš», Karjalan territorijale Livonskan voinan lopus oliba paksus (1558—1583).

Külän nimi «Präža» om johtutadud Änižen pätinan aigkirjas vozil 1582—1583: ven.: «Деревня на Пряже озере: Нестер Кирлов, бобыль Онофрейко Ондреев, Васки Юрьева, Кости Иванова, Демы Лукина, Иванка Павлова, дворы пожгли и крестьян побили немецкие люди. Пашни перелогом семнадцать чети без треника в поле, а в дву по тому ж, сена двадцать пять копен. В пустее две обжи без трети»[1].

Voz'sadal XVII aigkirjas, kudambad tegi Petr Vojeikov da djakon Ivan L'govskiii vozil 1616—1619 om johtutadud «Präža-külä vai Pavlovo Präža-järvel» (ven.: «деревня Пряжа, или Павлово на Пряже озере»).

Kaks'kümne vot päliči, vodel 1640 Karjalaha tuli letopisiden kirjutajiden jouk, kudamban ohjandajad oliba Ivan Pisemskii da Larion Sumin. Siloi hö nägištiba ei vaiše ühten, a koume küläd: nece oliba: «Präža Präža-järvel» da völ «Pavlovo Präža-järvel» i «Pahomovo Präža-järvel»[2].

Vestištos paksus voib kulištada väran versijan, miše külän nimi sündui P'otran I taguiči, kudamb tuli valdha vaiše vodel 1689. Sen versijan mödhe čar' oli sid' matkas da homaiči, miše te neciš tahos om lujas kover da sen pidust seištas pened pertižed, siloi hän sanui: «Aniku lang koveroičeb!» ven.: «Будто пряжа вьётся!»[3].

Voz'sadan XVIII augotišes necel tahol sijatiba ičein külän Samozeran da Svätozeran volostiden maorjad, kudambad oliba kirjutadud Oloncan mägizavodoihe. Hö radoiba mecas, poltiba hilid da saiba järven raudrudad.

8. sügüz'kud vodel 1935 Karjalan CIK-komitetan käskon mödhe Präža-küläs oli saubatud jumalanpert'[4].

Sovetsko-suomaližen voinan (1941—1944) aigan Präža oli Suomen valdan al da nimitihe Teru (suom.: Teru').

Lidnavuiččen statusan poselk sai vodel 1962. Poselkan päiv-praznikad praznuitas 5. kezakud.

14. redukud vodel 2001 Präžas oli avaitud uz' ven.: Покрова Пресвятой Богородицы-jumalankodi[5]. 12. kezakud vodel 2009 oli avaitud udes pertiš Präžan ZAGSan erist [6].

Eläjad

Skriptitõrge: Moodulit "Statistical2" pole.

Skriptitõrge: Moodulit "Statistical2" pole.
Skriptitõrge: Moodulit "Statistical" pole.

Rahvahad

Poselk sijadase livvin-karjalaižiden eländtahon pohjoižel polel. Suren Kodiman voinan aigan venälaine rahvaz läksi Karjalaspäi. Präžan eläjiden lugumär vodel 1941 oli 1500 mest, niiden enambišt oli karjalaižed. Jäl'ges vonad Präža-poselkas, kut i kaikes Präžan rajonas, eläjiden keskes enamba oli kajalaižid — 42 %.[7]

Rahvahan lugemižen tedoiden mödhe vodel 2020 küläs eliba nene rahvahad (rahvahid, kudambid om vähemb 0,1 % da toine, kacu «Toižed» riviš)[8]:

Rahvahuz' Mehiden lugumär Pala
Venälaižed 2074 69,62 %
Karjalaižed 576 19,34 %
Belorusialaižed 53 1,78 %
Ciganad 40 1,34 %
Ukrainalaižed 38 1,28 %
Suomalaižed 34 1,14 %
Vepsläižed 17 0,57 %
Pol'akad 5 0,17 %
Uzbekad 4 0,13 %
Tadžikad 4 0,13 %
Germanialaižed 4 0,13 %
Moldovanialaižed 3 0,10 %
Litvalaižed 3 0,10 %
Toižed[9] 124 4,17 %
Kaiked 2979 100,00 %

Il'mišt

  • Voden keskmäraine il'man lämuz' om 2,7 °C.
  • Il'man nepruz' om 77,2 %.
  • Keskmäraine tullein piguz' om 3,0 м/с.
Präžan il'mišt
Ku Vil. Uho. Keväz'ku Sul. Semendku Kezaku Heinku Elo. Süg. Red. Kül'. Tal'. Voz'
Keskmäine temperatur, °C −10,2 −9,4 −4,8 1,7 9,0 14,5 17,0 14,3 9,1 3,2 −4,4 −8,8 2,7
Lähte: NASA. База данных RETScreen

Sijaline valdmehišt

Präžan rajonan Administracijan da Nevondišton pert', Sovetskaja-irdal, pert' 61

Präža-poselkas om Präžan rahvahaližen rajonan administracii da Nevondišt, da völ Präžan külän administracii.

Ekonomik

Külän ekonomikan tegeližuden azjad oma mecradod, putegeližuz, marjzavodan rad. Küläs kehitoitase man elomišt (kartohkan, nižun,ozran kazvatand da živatoiden kazvatand). Levendase turizm, vodelpäi 2009 radab Präža-adivpert'.

Präžas kehitoitase žizatoiden kazvatand[10].

Sügüzel vodel 2017 Präžan-akcionersebras koli äi lehmid, hähkid da reboid.

Venäman počt-kompanijan avtomašinad

Präžan počt om Karjalan federaližen «Venäman počt»-služban erišt [11]. Telefonsidomusen kontroliruib Karjalan ven.: ОАО «Северо-Западный Телеком»-organizacii[12]. Telefonsidomusen taritas: «Tele2»[13], «Megafon», «Bilain» da «MTS» verkod.

Tehtas vezivedon.

Ajamed

Teznam

Pidust' päivlaskmašt külän röunad mäneb rederaline Р21 Kola-avtote.

Küläspäi zavodiše federaline avtote А121 (Sortavala). Radab avtovokzal da joga päivän ajadas avtobusad Petroskoin, Piterin da Sortavalan polihe.

Kul'tur

Präža-küläs radab muzei, kus voib nägištada kaikenaigaižen ozutelusen ven.: «Музыкальное искусство и фольклор Карелии», mitte tundištoitab Kalevala-kirjan karjalan da suomen runoidenke, Zaonežjan da Pomorjan venälaižidenke tozistarinoidenke; oma ozutadud erased muzikvändimed (paimnen torvud, stribunik), runoilijoiden modkuvad, tedod Sovetskijan Sojuzan Gerojan Maria Melentjevan polhe [14]. Vodelpäi 2012 radab Elämä-etnokeskuz (ven.: «Жизнь»)[15][16].

Radab keskškol da Präžan rajonan taidehškol (vodelpäi 1985)[17].

Präžan rajonan kirjišt

Küläs om kaks' kirjištod: rajonan päkirjišt da rajonan lapsiden kirjišt[18]. Joga voden Präža-küläs mänetadas erazvuiččid radonmahton jarmarkoid da külän pajo- da kargaiduzsebrad ozutadas ičeze mastarut praznikoiden aigan.

Präžan rajonas pidetas Mail'man Kubkan ajandsportan etapad, radab ajandansport-turistine keskuz da kaikid suremb Venämas sportan ajandkoiriden kazvatuztarh[19].

Tervhuden kaičuz

Valdkundaližen V. A. Baranova nimel läžundkodin Präžan filial

Küläs om Präžan rajonan keskuzpoliklinik. Vodel 2005 Präžas om avaitud valdkundaližen V. A. Baranova nimel läžundkodin filial tervehtoitandan keskusenke[20].

Läžundkodin erištod:

  • paginpatalogijan da neirotervehtoitusen ( 60 magaduzsijad);
  • terapevtine (30 magaduzsijad);
  • leikatuzerišt reanimaciihonusenke da intensivižen terapijanke (22 magaduzsijad).

Tetabad sündujad

  • Zaicev Ivan Uljanovič (1837—1909) — aktivist, Petroskoi-lidnan pämez'.
  • Melentjeva Maria Vladimirovna (1924—1943) — partizanka, sv'aznaja, Sovetskijan Sojuzan Geroi.

Istorian muštpachad

  • Külän aktivistoiden da sovetskijoiden voinmehiden velliden kaum[21]. Velliden kaumas om pandud maha 880 mest[22].
  • Partizankan Maria Melentjevan Sovetskijan Sojuzan Gerojan muštpacaz. Bronzan rindkuva om avaitud 28. kezakud vodel 1964 (vestai om Leo Langinen)[22].
  • Präža-Petroskoi-ten kahesandel kilometral om tundmatoman sovetskijan lendajan kaum [22].

Poselkan irdad

Poselkan keskuses om kaitud kuverz-se vanhad irdad, kus om jänu istorižid sauvotusid. Poselkan irdoiden lugetišes oma:

  • Beregovaja-ird
  • Gagarinan ird
  • Goristaja-ird
  • Gor'kovan ird
  • Dačnaja-ird
  • Zarečnaja-ird
  • Zel'onaja-ird
  • Kalininan ird
  • Kommunal'naja-ird
  • Komsomol'skaja-ird
  • Lesnaja-ird
  • Maria Melentjevan ird
  • Molodežnaja-ird
  • Naberežnaja-ird
  • Novaja-ird
  • Ozernaja-ird
  • Okt'abr'skaja-ird
  • Parkovaja-ird
  • Pervomaiskaja-ird
  • Petroskoin irdkujo
  • Rečnaja-ird
  • Sadovaja ird
  • Sverdlovan ird
  • Severnaja-ird
  • Slobodskaja-ird
  • Sovetskaja-ird
  • Sovetskii irdkujo
  • Sovhoznaja-ird
  • Sosnovaja-ird
  • Stroitel'naja-ird
  • Hvoinaja-ird
  • Škol'naja-ird

Fotokuvad

  • Pokrovan jumalanpert'
    Pokrovan jumalanpert'
  • Poselkan ird
    Poselkan ird
  • Präžan rajonan ZAGS
    Präžan rajonan ZAGS

Homaičendad

  1. ↑ Asiakirjoja…, 1993, с. 48
  2. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  3. ↑ Ксения Протасова. Жителей Пряжи все устраивает уже 425 лет Архивная копия от 28 tal’vkud 2014 на Wayback Machine // Вести — Карелия, 25 июня 2007
  4. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. Государственно-церковные отношения в Карелии (1917-1990). — Петрозаводск: СДВ-Оптима, 1999. — 206 с. — Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole..
  5. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  6. ↑ Открытие Пряжинского отдела ЗАГС
  7. ↑ Заведующий кафедрой географии КарГПА д.г.н. С. Б. Потахин Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  8. ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. Том 5. Национальный состав и владение языками. Таблица 1. Национальный состав населения
  9. ↑ Armenialaižed (2), Bolgarialaižed (2), Gruzialaižed (2), Komialaižed (1), Marialaižed (1), Mordvalaižed (2), Serbialaižed (1), Tatarad (2), Estilaižed (1), Toižed vastused rahvahudes (25), Ei ole rahvahut (7), Mehed, kudambiden küzundlehtesiš ei ole tedoid rahvahudes (78)
  10. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole. 29.05.2009
  11. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  12. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  13. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  14. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  15. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  16. ↑ Иванова, О. Арт-сад созывает друзей / Ольга Иванова // Наша жизнь. - 2014. - 12 июня (№ 23). - С. 9.
  17. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  18. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  19. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  20. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  21. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  22. ↑ 22,0 22,1 22,2 Великая Отечественная война в Карелии: памятники и памятные места. — Петрозаводск, 2015. — 334 с.: ил.

Skriptitõrge: Moodulit "Check for unknown parameters" pole.

Literatur

  • Верхоглядов В. Н. Пряжа. — Петрозаводск: «Карелия», 1977. — 127 с.: ил. — (Города и районы Карелии)
  • Хаммарстрём К. Пряжа: Фотоальбом. — Умео, 2001. — 62 с.: ил.

Tarkendused

Skriptitõrge: Moodulit "Navbox" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Navbox" pole.

Om sadud "https://vep.megawiki.ru/w/index.php?title=Präža&oldid=9919"