Mine sisu juurde

Kem' (lidn)

Мегавики-späi

Skriptitõrge: Moodulit "hatnote" pole.

<table class="infobox infobox-Skriptitõrge: Moodulit "Hash" pole. " style="" data-name="НП+Россия" >LidnKem'Skriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Infobox" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Wikidata" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole. Skriptitõrge: Moodulit "math/tonumber" pole.Skriptitõrge: Moodulit "Autosorting" pole.

Kem' (ven.: Кемь, karj.: Kemi, suom.: Kemi) om Karjalan lidn Venämal. Om Kemin rajonan administrativine keskuz.

Vanhuskondaline kaumišt Kemiš, 1899

Etimologii

Lidn om tehtud kem'-jogen randal, miččen nimespäi sai ičeze nimen. Voib olda, miše Kem'-gidronim sündub amuišes ven.: 'кем' vai ven.: 'хем'-sanaspäi, mitte znamoičeb suren jogen da vastase üläznamasižel Jevrazian territorijal[1]. Völ om Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole., miččen mödhe nimi sündui lajindvirkehen ven.: 'К. Е. М.'-abreveaturaspäi, mitte ani kuti oli kirjuti P'otr I käskoiš Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. pohjoižen polhe[2].

Geografii

Lidn sijadase Kem'-jogel, lähen sen lanktendad Vauktaha merehe, Kemin lahten ülündusenno, enamba huran jogirandal da Lepostrov-sarel, jogen hijamoiden keskes. Kem'-jogedme voidas ujuda ei sured laivad merelpäi lidnahasai. Kemin lahtespäi päivnouzman polhe, Vauktas meres, oma Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole..

Istorii

Voz'sadal XV Kem' oli Suren Novgorodan Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. volost' da vodel 1450 hän lahjoiči sidä Soloveckijale monastirile. Vozil 1579 da 1580 suomalaižed (ven.: «каянские немцы») tegiba tühjenzoituztacindan Kemin vasthapäi; soloveckii vojevodan Ozerovan da äi strel'coid riktihe, no vojevoda Aničkov murenzi da küksi kajancoid. Vodel 1590 švedad tähjenzoitiba Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole.. Vodel 1591 kaik volost', Mujezerskan merenke, maorjoidenke, varnicoidenke da salištandoidenke oli anttud Soloveckijale monastirile, mitte vodel 1657 sauvoi sid' kaks'žiruižen seinvahvištoitusen da azekti sidä Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. da puškoil.

Vodelpäi 1704 vodehesai 1711 Kemin ostrog oli kaznan ohjandusel, а jäl'ghe sidä pörttihe Soloveckijale monastirile.

Kemin lidnaine 29 kirjutadud külidenke (Letnereckaja, Podužemskaja, Umangozerskaja, Pilsozerskaja, Bul'direvskaja, Kizreckaja, Lagojeva, Varaka, Maslozerskaja, Afonin Navolok, Uškov Navolok, Ležajev Navolok, Pebozero, Pon'gomskaja, Elmanga, Kletnoje Ozero, Kumozero, Šelopogje, Kilgozero, Vičana Tanbala, Vingezero, Kondozero, Rogozerožskaja, Vongozero, Sur' Järv, Azla Jogi, Tungozero, Kokkosalma, Lavoguba, Lanbaš Guba) oli Soloveckijan monastirin votčin — se kerazi podimnii obrok da bobil'skan dan'[3].

Vozil 1749 da 1763 Kemin lidnaine sai murendusid ližaveden täht.

Vodel 1764 Jekaterina II käskon mödhe zavodihe Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole., mitte oti jumalanpertiden ižandoičendtahod valdkundan ližaks. Sidä vodel Kemin lidnaine mülüi Arhengelogorodskijan gubernijan Änižen ujezdaha.

Ujezdine lidn

Venäman imperijan administrativno-territorialižen jagamižen reforman aigan 16. semendkud vodel 1785 Jekaterina II käskon mödhe om tehtud Kemin ujezd, Kemin lidnaižele anttihe Kem'-lidn nimi. Lidn tegihe Oloncan namestničestvan ujezdnijaks lidnaks (prazniktedotusel oli Oloncan gubernator G. R. Deržavin). Kemin ujezd oli tehtud Arhangel'skan gubernijan Änižen ujezdan pomoroiden külišpäi da Poveneckian ujezdan palaspäi.

Kem' vodel 1916
(fotokuva S. М. Prokudin-Gorskian)

4. redukud vodel 1788 om vahvištoitud lidnan gerb[4].

Vodel 1799 lidn mülüi Arhangel'skan gubernijaha. Vodel 1825 se oli lujas tühjenzoitud lämoipalol. Vodel 1858 Kemin ujezd oli oli ühtenzoitud Kol'skijan ujezdanke, da Kem' jai ujezdižeks lidnaks; jäl'ges nene ujezdad möst erigoitihe.

Voz'sadahasai XX Kem' oli Arhangel'skan gubernijan ujezdine lidn[5]. Vilukun 1. päiväks vodel 1894 lidnan eläjid oli 2150 mest (ukod — 966, akad — 1184), sen lugus dvor'an — 56, papišt — 10, arvostadud eläjid — 42, kupcoid — 19, Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. — 1349, külänikoid — 504, voinmehid — 77 mest. Jumalanpertid, časovnid da monastirid — 7, pertid — 326 (miččišpäi kivisižid — 1), elätomad sauvotused — 356. 2-klassine lidnalaine ušilišče prihaižiden täht (53 openikad), jumalanpertino neičukaižiden täht (34 openikad) da škiperoiden kursad (30 mest), läžundkodi, leiblauk, mecpilindan zavod (radjoukunke 250 mest da tegeližudenke 405 000 r.), 2 pajad, kirpičzavod, živatoiden rikondsija. Lidnan rahatulend vodel 1893 — 5664 r., rahapidänd — 6555 r. (ohjandusen täht — 1480 r., medicinan täht — 1850 r., opendusen täht — 605 r.). Vodel 1897 lidnas eli 2447 mest, kudambišpäi kodikeleks sanutihe: 2140 mest — venän kel' da 272 mest — karjalan[6].

Eläjiden päradod — kalatez Murmanal, Vauktas meres da Kem'-jogel. Vodel 1893 Murmanale tönduiba 200 mes., sadud kalad 13700 rubl'ale, ližarahad — 7700 r.; lohed püdi 32 mes. (om sadud 9000 r., ližarahad — 7630 r.), merikalad sai — 24 mes., järven da jogen — 10 mest. Kalan enambišt möse Arhangel'skaha da toižihe pohjoižen eländtahoihe da Piterihe. Kuverz'-se eläjid čapab mecad, mecatab, vedab tavaroid vezimatkadme (vodel 1893 — 8 laivad). Äi mecad vedädas verhale male (vodel 1893—319 459 rubl'aks). Kem'-lidnan eläjad vähän semetas ozrad, kazvatadas kartohkad da erased liinman kazvmused; vodel 1893 heil oli 177 živatad, 43 hebod, 236 lambast, 182 pedrad.

Rahvahaline voin

21. keväz'kud vodel 1918 suomen voiskad Karl Vil'gel'm Mal'man ohjandusel mäniba Suomen uden maröunan päliči Kem'-ldnan polhe. 10. sulakud suomalaižed tacihe toraha Kemin polhe, tacind oli heittud.

Kemin ird. 1919 voz'. Tagana om Blagoveščenskii jumalanpert'.
Genri Tonks. Nägo Kem'-lidnale, 1919.
Belomorskan Karjalaha matkan kart, 1918 (Vienan retket).

Heinkun augotišes vodel 1918 anglo-franko-serbo-amerikanižed voiskad ottiba Kandalakšan, Kem' da Sorokan (nügüd' — Belomorsk).

16—18. uhokud vodel 1919 Kemiš, interventvoiskiden Murmanal general Č. Meinardan ohjandesel kožmusen mödhe oli Arhangel'skan gubernijan 12 karjalaižiden küliden suim. Suiman ühtnikad tahtoiba, miše Karjala saiži ripmatomuden demokratižen valdkundan formas, necil ozutades tahtod lähtta Pohjoižen agjan belogvardeiskijan valdmehišton valdan alpäi.Küzundad valdmehišton da ohjandusen tegemižes, da völ necen valdkundan kožmusid Venämanke da Suomenke oli pättud heitta tulijan Sädaikeradusehesai. Miše tüništoitta vauktan valdmehišton 237. brigadan ohjandai general Prais lugi Meinardan-telegramman, mitte jonošti, miše sojuzine käskikund ei tugeda erigoičendad necidä territorijad Venämalpäi. Suiman ühtnikad pätiba oigeta ezitajid Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole., miše suriden valdkundoiden keskes sada oiktust Karjalan ripmatomudele[7].

Sovetskii aigkeskust

Voziden 1920 ezmäižes palas Kemiš valdmehišt sädi Sovetskijas Sojuzas ezmäižen oficialižen Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole., (ezmäi oli tehtud kriminalelenentan täht), mitte faktan mödhe tegihe SSSRan ezmäižeks oficialitomaks politižeks koncentracionižeks lagerikš.

Sidä aigan nece lager' oli punktan, kuspäi oigetihe türmatud ristituiden joukuid Solovki-sarele Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole.. Istoriline pert', miččes oli Soloveckijoiden lageriden azjmehišt, om kaičenus. Lageriš kolnuziden muštoks lidnas om sijatud Kumarduzrist.

Vodel 1971 zavodi rata Kemskan kalazavod, mitte tegokazvatab järven lohen, palijan, gorbušad[8].

Venäma

Eläjad

Skriptitõrge: Moodulit "Statistical2" pole.

Skriptitõrge: Moodulit "Statistical2" pole.
Skriptitõrge: Moodulit "Statistical" pole.

Venäman rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020, 1. redukuks vodel 2021 eläjiden lugun mödhe lidn oli sijal 1118 [9] Venäman lidnoiden keskes[10].

Rahvahad

Rahvahan kirjutamižen tedoiden mödhe vodel 2020 eliba mugoižed rahvahad (rahvahad vähemba 0,1 % da toižed, kacu ližetedod "Toižed"-rives)[11]:

Rahvahuz' Lugumär, mes. Pala
Venälaižed 8997 89,81 %
Karjalaižed 147 1,47 %
Belorusad 134 1,34 %
Ukrainalaižed 90 0,90 %
Suomalaižed 21 0,21 %
Tadžikad 15 0,15 %
Pomorad 15 0,15 %
Tatarad 14 0,14 %
Čuvašid 11 0,11 %
Toižed[12] 574 5,72 %
Ühtes 10 018 100,00 %

Ajamed

Avtomobiline ühtenzoituz

Lidnadme mäneb avtote 86К-393 "Kem' — Rabočeostrovsk".

Raudte

Om Okt'abr'skan raudten Petroskoin erišton Kem'-raudtestancii (matk Piter — Murmansk).

Il'mišt

Temperaturan absol'utine minimum om registriruidud 18 da 19. vilukud vodel 1940, se oli Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. °C, absol'utine maksimum oli 1. elokud vodel 2018, se oli 32,9 °С[13], sidä aigahasai temperatirine rekord oli 14. heinkud vodel 2010 (32.6 °C)[14].

  • Voden keskmäine il'man temperatur — 1,5 °C.
  • Il'man toreh — 82 %.
  • Keskmäine tullein piguz'— 3,8 m/s.
Kemin
Ku Vil. Uho. Keväz'ku Sul. Semendku Kezaku Heinku Elo. Süg. Red. Kül'. Tal'. Voz'
Absol'utine maksimum, °C 8,7 6,5 12,0 19,6 28,2 31,1 32,6 32,9 25,6 16,6 11,4 6,9 32,9
Keskmäine maksimum, °C −6,8 −6,4 −1,7 3,5 9,1 14,9 18,5 16,3 11,8 5,5 −0,8 −4,4 5,0
Keskmäine temperatur, °C −10,5 −9,9 −5,4 −0,3 5,1 10,9 14,5 12,9 8,7 3,1 −3,3 −7,6 1,5
Keskmäine minimum, °C −13,9 −13,5 −9,3 −4 1,7 7,1 11,2 9,8 5,9 0,8 −5,8 −10,9 −1,7
Absol'utine minimum, °C −40,3 −35,1 −32,5 −25,8 −12,2 −2,6 2,0 0,6 −4,1 −17 −26,3 −34,2 −40,3
Sadegiden lugumär, mm 26 19 23 26 48 55 59 63 53 51 41 31 495
Lähte: [15]

Infrastruktur

  • Päivkodi № 4 "Teremok";
  • Keskopenduzškol № 1;
  • Keskopenduzškol № 2;
  • Keskopenduzškol № 3;
  • Podužemskaja keskopenduzškol;
  • Lapsiden taidehškol;
  • Sädairadon pert';
  • Spotškol;
  • Rajonan keskkirjišt;
  • Kulturan da sportan keskuz;
  • Rajonan keskmäine läžundkodi. Om avaitud 9. tal'vkud vodel 1992[16].
  • Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole.. Om avaitud vodel 1980. Augon panii om G. P. Sonnikov. Muzei sijadase arhitekturan muštpachas, enččes ujezdan kaznačeistvan pertiš.

Ekonomik

Tegeližuz'

Tegeližuden päpoled:

  • gidroenergetik;
  • elomišt;
  • ajamed;
  • holitezümbrišt;
  • avtomašinad;
  • mönd;
  • kalategeližuz',
  • mägisaskel'mine tegeližuz';
  • turizm.

Kemiš ratas radištod функционируют промышленные предприятия:

  • Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole.;
  • Pohjoižed elektroverkod;
  • Promkombinat,
  • Energetine kompanii;
  • Kemin leibzavod,
  • Кemin kalazavod[17];
  • Om vahvištoitud federaline programm[18] Kemin meriportan udištamižen[19].

Mönd

Lidnas ratas sured "Pätöročka", "Magnit", "Krasnoje&Beloje", "Svetofor" möndverkod. Oma internet-laukoiden Ozon- da Wildberries-punktad.

Rahaholitesed

Lidnas oma Venäman kommercižiden bankoiden erištod: "Sberbank", "Počta Bank", "VTB".

Melentartuisijad

Kem'-lidnas om sur' kul'turno-istoriline vägi. Tämbei Kemin territorijal om enamba koumekümned arhitekturan da istorijan muštpachad, niiden lugus:

Uspenijan jumalankodi
Blagoveščenjan jumalankodi
  • Blagoveščenjan jumalankodi (Kem') — 1763 voz';
Muzei (enzne kaznočeistvo)
  • Muzei (enzne kaznočeistvo) — 1903 voz';
  • Stroican časoun'.
  • Sovetskijoiden voinmehiden Muštpachišt — Velliden kaum, miččehe om pandud Karjalan frontan 26. armijan 825 saldatad da oficerad, kudambad koliba Skriptitõrge: Moodulit "Не переведено" pole. aigan[20].
  • Kirovskan raudten Kemin erišton raudteradnikoiden muštpacaz, kudambad koliba radsijal Sovetsko-suomalaižen voinan aigan (1941—1944)[21]. Muštpacaz om pandud vodel 2011 Kem'-stancijan, mitte sijadase vokzalan avoirdal, 95-voččen jubilejan muštoks (Kirovan avoird)[22].

Lidnan arvostadud rahvahanikad

Sulakun 2. päiväks vodel 2023[23]:

  • Aksenov Aleksandr Ivanovič;
  • Anisimova Valentina Georgijevna;
  • Antipin Nikolai Mihailovič;
  • Blinov Valentin Aleksandrovič;
  • Val'avkin Matvei Aleksandrovič;
  • Vasilenkov Nikolai Ivanovič;
  • Vahramejeva Tatjana Ivanovna;
  • Volkova Marta Lukinična;
  • Gavrilova Klavdia Anatoljevna;
  • Gordijenko Valerii Pavlovič;
  • Gorel'čenkova Avgusta Mihailovna;
  • Davl'udova L'udmila Mihailovna;
  • Daniljeva Julia Vasiljevna;
  • Dančev Viktor Grigorjevič;
  • Zv'akin Jurii Konstantinovič;
  • Kalikin Grigorii F'odorovič;
  • Kenejev Stepan Pavlovič;
  • Kokkov Aleksei Dmitrijevič;
  • Kočnev Rudol'f Vasiljevič;
  • Malahov Vladimir Ivanovič;
  • Malahov Stepan Petrovič;
  • Mest'akova Svetlana Ivanovna;
  • Minaškin Vasilii Mihailovič;
  • Minin Ivan Vasiljevič;
  • Mironova Maria Valentinovna;
  • Mošnikov Jevgenii Georgijevič;
  • Perhin Ivan Dmitrijevič;
  • Peskov Aleksandr Ivanovič;
  • Pikul'skii Vladislav Antonovič;
  • Piskun Valentina Vasiljevna;
  • Plavnik Naum Jefimoič;
  • Plehanov Aleksandr Vasiljevič;
  • Podkol'zina Alimpiada Vasiljevna;
  • Rakovskaja Nina Aleksandrovna;
  • Rincina Zinaida Aleksandrovna;
  • Smelii Andrei Stepanovič;
  • Sološenko P'otr Sergejevič;
  • Sonnikov Gennadii Stepanovič;
  • Uhov Aleksandr F'odorovič;
  • Hinkanen El'vira Davidovna;
  • Cihotskaja Anna Ivanovna;
  • Šiškin Viktor Ivanovič;
  • Šl'apkin Pavel Petrovič;
  • Jakovlev Mihail Aleksandrovič.

Tetabad sündujad

  • Bustrem Vladimir Vladimirovič — sovetskii tedištelii.
  • Pižjanov Sergei Nikolajevič — sovetskii da venälaine ambui, Olimpikvändoiden priz'or, äikerdaine Mail'man čempion.
  • Solovjov Sergei Aleksandrovič — kinoohjandai (Venecianskian kinofestivalin laudkundan ühtnik vozil 1981 da 1987).
  • Spiridovič Aleksandr Ivanovič — Nikolai II imperatoran dvorckaičendan ohjandai.Николая .
  • Šamontjev Vladimir Aleksandrovič — sovetskii tedomez', pohjoižmez'.
Venäman Bankan 10-rubl'aine muštmonet (2004), revers

Muštmonet

Kem'-lidn om kuvitadud Venäman vanhad lidnad-serian 10-rubl'aižel Venäman Bankan muštmonetal. Monetal om kuvitadud lidnan londuzkuva sauvotud ühteta nagloita Uspenian jumalanpertinke (XVIII voz'sada)[24].

Homaičendad

  1. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  2. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. Кемска волост // GEO : журнал. — 2007. — Kezaku (№ 111). Архивировано 10 sügüz’kud 2025 года.
  3. ↑ А. В. Богданова — Крестьяне Соловецкого монастыря накануне секуляризации 1764 г.
  4. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  5. ↑ Кемь, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  6. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  7. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  8. ↑ Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 3: Р — Я.. — Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2011. — Т. Т. 3. — С. 49—384. — Skriptitõrge: Moodulit "Transclude" pole..
  9. ↑ с учётом городов Крыма
  10. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более (XLSX).
  11. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  12. ↑ Азербайджанцы (9), Арабы (1), Армяне (1), Болгары (1), Буряты (1), Вепсы (6), Греки (2), Грузины (1), Казахи (2), Киргизы (1), Коми (3), Корейцы (1), Латыши (1), Литовцы (8), Марийцы (3), Молдаване (3), Мордва (6), Немцы (1), Осетины (6), Поляки (9), Румыны (1), Туркмены (2), Удмурты (1), Узбеки (9), Эстонцы (1), Указавшие другие ответы о национальной принадлежности (128), Нет национальной принадлежности (96), Лица, в переписных листах которых национальная принадлежность не указана (285)
  13. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  14. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  15. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  16. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  17. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  18. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  19. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  20. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  21. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  22. ↑ Великая Отечественная война в Карелии: памятники и памятные места. — Петрозаводск, 2015. — 334 с.: ил.
  23. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.
  24. ↑ Skriptitõrge: Moodulit "CiteWeb" pole.Skriptitõrge: Moodulit "check for unknown parameters" pole.

Skriptitõrge: Moodulit "Check for unknown parameters" pole.

Literatur

  • Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. Кемь. (Крат. ист.-краевед. очерк).. — Петрозаводск: Госиздат КАССР, 1958. — 52 с.
  • Skriptitõrge: Moodulit "String" pole. Кемь. / 2-е изд., испр. и доп. (Города и районы Карелии). — Петрозаводск: Карелия, 1982. — 135 с.
  • Кемь: Рек. указ. лит. / Гос. публ. б-ка КАССР / Сост. Н. Н. Горбачёва.. — Петрозаводск: Карел. кн. изд-во, 1968. — С. 20.*

Lähtked

Skriptitõrge: Moodulit "External links" pole. Skriptitõrge: Moodulit "Navbox" pole.

Om sadud "https://vep.megawiki.ru/w/index.php?title=Kem%27_(lidn)&oldid=5418"