Süvär'

<table class="infobox infobox- " style="" data-name="Jogi" >Süvär' Süvär'-jogen londuzkuva Podporožjen raтdištolpäiSüvär'-jogen londuzkuva Podporožjen raтdištolpäi

Süvär' (ven.: Свирь) om sur' jogi homendezbokan poles Piterin agjas Venämal, lähen sen administrativišt röunad Karjalanke. Nece om Volgo-Baltian vezimatkan da sidä edeližen Mariinskan vezisisteman päpala.

Geografižed tedod

Süvärin piduz om 224 km, se zavodiše Änižes da lankteb Ladogan järvehe. Jogen leveduz vajehtase 100 metraspäi kaidas jogen vodandsijas 10-12 kilometrahasai levedas Ivinskan lahtes. Joksmusen časpiguz' vajehtase pol'kilometraspäi 10,6 kilometrhasai. Voden keskmäine vezipidänd jogensus om 790 m³/с. Jogensun korktuz' meren pindan päl om 4,3 m.

Süvärin da Änižen jogiden bassein

Edel ku tegihe Süvär' vezijoksend Änižespäi Ladogan järvehe oli suvemba Ošta — Tukša — Ojat'-jogiden päliči. Nügüd'aigaine jogi sündui läz 9,5 tuhad vot tagaze Ünižen suvipilen transgressijan jäl'ghe, mitte tuli järven pohjoižen pohjan izostatižen libundan täht. Jogen vodandsijan tegemiženke Änižen veden pind lanksi 75 metraspäi meren pindan päl nügüd'aigaižihesai 33 metrahasai.

Jogi jokseb alangoidme, miččiš ende oliba jäžoman veziuitod. Süvärin kukhakahil randoil enamba kazvab mec. Süvärin keskmäižes joksmuses oliba kosked, no jäl'ges sauvondad jogel vedensaubad lendiba joges veden, upotiba koskid da tegiba kaiken jogen pidusel süvämatkan. Jogel oma Alasüvärine (80 km jogensuspäi) da Üläsüvärine (120 km jogensuspäi) vezisol'med. Üläsüvärižen elektrovägišton vezikaičuztaho tegi Ivinskan lahten (Üläsüvärine vezikaičuztaho), mitte pind om 183 km².

Alahaine Süvär' jokseb Priladožjan alangodme i alembaižes joksmusen Ojat'- da Paša-jogiden lanktendan jäl'ghe se tegeb del'tan äjiden vezihijamoidenke, miččišpäi üks' ühtenzoitase Zagubskan lahtenke. Necil tahol sijadase . Kaiken jogedme om läz koumekümnet sar't.

Kaikid suremb sar' om Ivan'koostrov.

Gidrologii

Läz 80 % Süvärin vezikeradusen basseinad tuleb Änužele da jogen basseinan vezijoksend om röunatadud vezisol'mil, sen veden joksmuz' om ühtejitte vodes ümbri. No, ku rindatada sidä Neva-jogenke, ka keväz'ližid ližavezid alajoksmuses om enamb, sen lugus voib olda jätüpiden täht, miččed tegesoiš jogel.

Ližajoged

Süvär'-jogel om assimetrine bassein, hur ližajogid om enamba. Kaikid znamasižembad oma Paša da Ojat'-jogi.

Hurad ližajoged

• Kuzra-jogi;
• Sv'atuha-jogi;
• Toiba-jogi;
• Kisel'ovka-jogi;
• Ala Sv'atuha-jogi;
• Pogra-jogi;
• Mandroga-jogi;
• Mungala-jogi;
• Janega-jogi;
• Šamokša-jogi;
• Zaostrovka-jogi;
• Ojat'-jogi;
• Paša-jogi;
• Jandeba-jogi;
• Šotkusa-jogi;
• Kanomka-jogi.

Oiktad ližajoged

• Segeža-jogi;
• Irvinka-jogi;
• Rudeja-jogi;
• Navdia-jogi;
• Tenzeja-jogi;
• Čaplinskii-oja;
• Negežma-jogi;
• Sara-jogi;
• Rikooja;
• Must-oja;
• Muroml'a-jogi;
• Ivina-jogi;
• Ostrečinka-jogi;
• Pid'ma-jogi;
• Važinka-jogi;
• Uslanka-jogi.

Etimologii

Om kuvez'-se versijad jogen nimen sündundan polhe. Ühten versijan mödhe sen pohjas om kaks' vepsläšt sanad "süvä" da "järv", miččed voib käta kut ven.: «глубокое озеро» vai ven.: «река глубокого озера». Toižen versijan mödhe Süvär' Novgorodan vanhoiš kirjoiš nimitase ven.: «Сверью», voib olda ven.: «сверлить»-sanaspäi, miččen slavilaižed möhemba voiba nimitada ičein karččikš.

Istorii

Süvär' ezmäižen da toižen voz'tuhanden aigal oli tärktan möndmatkan, mitte ühtenzoiti Päivlaskman da Päivnouzman maid. Sidä kävutoitihe vikingad. Heiden amuižiden kartoil Süvär' om ozutadud kut matkan pala Volžskan Bulgarijaha, da völ kut matk bohataha karvnahkal Biarmijaha. Süvärin randoil eli ves'-heim. Prisvirjan slav'anizacii zavodihe voz'sadal XI da mäni vezimatkoiden möto. Nece taho mülüi , а vodelpäi 1478 — Moskvan surehe kn'ažestvoho. Voz'sadan XV lopus lähen Süvärid oli tehtud Aleksandr-Süvärilaižen monastir'.

Vodel 1702 Süväril oli tehtud Oloncan verf'. Prisvirjan eläjiden enambišt voz'sadan XVIII toižes poles radoi mecan varhapanendal vai sauvoi laivoid. Voz'sadan XIX augotišes Süvär' tegihe Mariinskan vezisisteman palaks.

Kävutand

Süvärin elektrovägištoiden kaskadan vezisol'med oma kalutadud vezisaupkil, miččeden abul laivad ujudas Ladogan järvespäi Änižehe da tagaze. Keväz'-sügüz'ližel aigal jogen aktivišti kävutoitas jüguiden da matknikoiden vendan täht vezimatkadme.

Ende kävutoitihe mecsplavan täht.

Kävutand joudai aigal. Kalatuz, joges eläb lohi, harjus, žereh, jaz', som da toižed.

Sildad da ehtatuzsijad

Jogenniškas Voznesenje-küläs radab lautehtatuzsija. Elokuspäi vodelpäi 2015 ehtatuzsijal radab ičeujuine matk-avtomašinine Arkadii Filatov-laut. Konz kohenduzradoiden täht heiti radon avtote Üläsüvärilaižen elektrovägišton päliči, ka semenduspäi kül'mkuhusai vodel 2021 Arkadii Filatov-laut radoi ezituzsijal Nikol'skii-poselkan da Valdoma-külän keskes.

• 
  Jono lautale Voznesenje-küläs
• 
  Arkadii Filatov-laut
• 
  Arkadii Filatov-laut

Kuva	Nimi	Kävutand	Sauvotusen tip	Avaidusen voz'	Sijaduz	Koordinatad	Homaičendad
	Üläsüvärižen elektrovägišton sild	avtote, 2 palad ajandted		1952 voz'	Popdporožje		Om avtote läz Popdporožje-lidnad päliči Üläsüvärilaižen elektrovägišton TGK-1..
	Popdporožjen sild	raudtesild	avaiduzsild (libub vertikalin mödhe)	1914 voz', 1946 voz'	Popdporožje, Nikol'skan lidnaline kund		Sijadase 6 km alemba Üläsüvärilašt sol'med, päivlaskman Podporožje-lidnan röunal. Sidan päliči mäneb Piter — Murmansk Okt'abr'skan raudte, 284. kilometral Podporožje (raudtestancii) — Süvär' (raudtestancii) ten palal.
	Pöud-lidnan sild	avtomašinaine 2 ajandted, raudtesild	avaiduzsild (libub vertikalin mödhe)	1972 voz'	Pöud-lidnan kund		Sijadase päivnouzman polhe [[Pöud (lidn)|Pöud-lidnaspäi. Sidadme mäneb federaline Р21 Kola-avtote (E 105), 236 kilometr.
Fail:Мост Победы в Подпорожье.jpg	Popdporožjen Vägestusen sild	avtomašinaine 2 ajandted		2023 voz'	Popdporožje ,		Sijadase Süvärin keskmäižes poles Podporožje-lidnanno.

Melentartuisijad

Süväridme mäneb turistine matk. Jogen ümbrištos oma melentartuisijad:

"Süvärin laivkävundan plan". N. Ja. Ozereckovskovan "Matk Änižen da Ladogan järvidme"-kirjaspäi (1792)

• ;
• ;
• Ülembaižed Mandrogad — vanh venälaine külä, mitte om turistine keskuz.

Galerei

		Fail:Вид на Свирь и Верхне-Свирскую ГЭС.jpg	Fail:Вид на реку Свирь с набережной Подпорожья.jpg
Süvär'-jogi Važinad küläspäi	Süvärin rand	Londuzkuva Süvärile da Ülä-Süvärilaižen elektrovägištole	Süvärin randan londuzkuva Podporožje-lidnas

Eländtahod

• Voznesenje-külä;
• Krasnii Bor-külä;
• Plotično-külä;
• Pid'ma-külä;
• M'atusovo-külä;
• Hevronjino-külä;
• Podporožje-lidn;
• Nikol'skii-pos'olk;
• Važinad-pos'olk;
• Uslanka-külä;
• Ülembaižed Mandrogad-külä;
• Svir'stroi-külä;
• Harevščina-külä;
• Laptevščina-külä;
• Pöud-lidn;
• Zaostrovje-külä;
• Kovkenicad-külä;
• Alahaine Šotkusa-külä;
• Svirica-külä;
• Kanomad-külä.

Literatur

• Исторический обзор устройства и содержания водных путей и портов в России за столетний период 1798—1898(ven.). — СПб., 1900.
• Мариинская система. 1810—1910(ven.). — СПб., 1910.
• Топонимия Присвирья: проблемы этноязыкового контактирования(ven.) / И. И. Муллонен; Рецензенты: д-р филол. наук А. С. Герд, канд. филол. наук Н. Н. Мамонтова; Институт языка, литературы и истории. Карельский научный центр РАН. — Petroskoi: ПетрГУ, 2002. — 356 с. — 700 экз. — .
• По водным путям Северо-Запада. Путеводитель. / Г. Е. Евгеньев (Пащенко). Л.: Речной транспорт, 1958.
• Волго-Балт. От Волги до Балтики. Альбом. / Авт.-сост.: В. В. Лапин, А. Н. Чистиков. СПб.: Лики России, 2004.
• Мариинская водная система. Выдающиеся гидротехнические сооружения мира(ven.) / Автор-сост. А. Н. Чистиков. — СПб.: Лики России, 2011. — 200 с. — 1000 экз. — .
• Свирь, река Олонецкой и С.-Петербургской губерний // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
•  // . —  — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.