Gosudarin sad

Gosudarin sad
Ühthižed tedod
Sijaduz
<div class="thumb tnone" style="width:320px; border: #; margin-top:0em; margin-bottom:0em;"> Sildi <mapframe> probleemid: Atribuudi "latitude" väärtus on vigane. Atribuudi "longitude" väärtus on vigane.

Venäman kul'turjäl'gestusen objekt № 1030526000

Gosudarin sad (ven.: Государев сад) — kul'tur- da lebupuišt Karjalan Petroskoi-pälidnas Änižen randal. Om vanhemb puišt Venämal. Om Karjalan kul'turjäl'gestusen objekt.

Üleižed tedod da sijaduz

Puišt sijadase Petroskoin istoriližes keskuses, Änižen randal. Necel sijal, lidnan augun panendan aigan, imperator Petr I lendi ezmäižed zavodad. Sidä röunatas Karl Marksan päird, Faddeiskan da Lunačarskovan irdad, Lohijogi.

Puišt om popul'arine sija lidnan eläjiden da adivoiden keskes, om erazvuiččiden azjtegoiden mänetandan tandreh.

Nimi

Puišt ei üht kerdad vajehti ičeze nimen. Se nimitihe:

• Koivišt;
• Petran sad;
• Petran puišt;
• Kezasad;
• Lidnan sad;
• Lidnan kundaline sad;
• Kundaline sad;
• Lebusad;
• Keskmäine Kul'tur- da lebupuišt;
• Kul'tur- da lebupuišt;
• Gosudarin sad.

Vodel 2021 puišt sai istoriližen Gosudarin sad-nimen.

Istorii

Vozil 1720, ajades tervehtoitusele Marcialižed veded-kurorttahoho, imperator P'otr I nel'l' kerdad oli . Imperataran täht sid' sauvotihe kaks'žiruižen puižen dvorcan avaitud gardalejanke da matkasižen jumalanpertinke. Taho dvorcan da jumalanpertin ümbri oli puhtastadud kuzištospäi da ištutadud ezmäižil tulijan "Koivišt"-sadun puil oiktoiden puištkujoidenke.

Puišt oli tehtud francian barokkosadun ozutesen mödhe: leved keskmäine puištkujo dvorcan värtmuselpäi, kalauit (dvorc ei ole kaičenus, uit kaičihe, ses om tehtud Haragaine-fontan).

Puišton keskpolel oli parter — avoin pala, miččen röuniden mödhe oliba ištutadud koivuiden oiktad rived.

Puištos oli matkasine P'otran I brezentjumalanpert' (kivi, miččel oli jumalanpertin altar' kaičihe).

Lidnan sauvondan päplanan mödhe, mitte oli vahvištoitud Jekaterinan II aigan, koivišt kaičihe kut mušt Sures P'otras da sauvond ses oli kel'tud.

Puišt levenzoitihe, sihe mülüiba enččen Petrovskijan raudasižen zavodan taho, Kipučki, voz'sadal XX — enččen Lohijogen meczavodan taho.

Vodel 1803 puišt oli lujas muretud torokal, oli langenu läz seičemekümned pud.

Vozil 1819—1820, jäl'ges imperatoran Aleksandran I tulendad Petroskoihe da Petrovskijan sadun kacundad, kundaližen sadun tahon tobjenziba, ištutiba uzid puid, sauvoiba paviljnad, a sulakus vodel 1824, Oloncan pämehen tomotusen mödhe tahole, kus oli Suren P'otran matkasižen jumalankodin kivi, paniba P'otran I čugunižen rindkuvan (vodel 1964 rindkuva om sirttud Marcialižed veded-kurorttahoho). Sad sai Kundaližen vai Ühthižen sadun nimen, da völ — Kezasadun nimen. Kezaaigan sidä kävutadihe rahvahan iloteldan täht, mänetiba praznikad, vändi orkestr, oliba attrakcionad — čibud, gigantižed haškud. Erazvuiččen kezan aigan puištoho tulendas ottihe maksmižen, mitte mäni puišton mugavudeks.

Vodel 1858 imperatoran Aleksandran I tulendaks sadun paviljonannoks sauvottihe mürkan terrasan pachidenkeк.

Vodespäi 1850 vodehesai 1872 puištos oli kargaiduzvokzal, miččen sauvoi petroskolaine kupec Mark Pimenov, paloi öl 25. da 26. keväz'kud vodel 1872. Vodel 1873 Vokzal (besedk) om udes tehtud arhitektoran Mihailovskan mödhe.

Vodel 1878 puištos avaitihe muzikzalan. Sidä aigan puišton paksus anttihe kortomaha rahvahale, ozutesikš, Avstian rahvahanikale N. F. Višnevskovale, Prussian rahvahanikale Šmidtale, kudambad sen sijas mugavuba puištod.

Vozil 1884—1885 puhtastiba uiton, sen röunid ümbärziba kivel. Tegiba 8 čomad änikgrädad, miččile ištutiba änikoid doktor Regel'an pomologižes saduspäi, sadun keskusespäi tegiba uden tehuden konz-se olnuden grotaha da terassannoks sen päl. Petroskoin lidnaline duma pästi sändod sadus kävelusen täht (sad oli avoin semendkuspäi elokuhusai). Uden alahaižen puišton kaičendan täht arhitektoran projektan mödhe sauvotihe uden paviljonan.

Vodel 1891 puištos sijatsihe ezmäižen karuselin.

Vodel 1897 petroskolaine kupec M. P. Pikin maksuta elektroficirui puišton, sai lämoin elektrovägištolpäi, mitte oli ei edahan puištolpäi meczavodal.

Vodel 1900 petroskolaine kupec G. Je. Pimenov sauvoi kargaiduzpaviljonan, sadun ümbri udes tegiba aidan.

Vozilpäi 1900 puištos oli jätandreh.

Voziden 1920 lopuks puišton aloveh levenzoitihe da jumalanpertiden tahoiden täht, ned paloiba vodel 1924. Lidnalaižen puištoho oli mülütadud lähembaine Nikolajevskijan lapsiden prijutan saduiden da linman territorii.

Fail:Государев сад, архив.jpg

Gosudarin sadun arhivine fotokuva

Jäl'ghe valdankumaidust puištos oli kirjišt, kezaline kinoteatr, fotokuvitamine, kezan aigan — attrakcionad da restoran. Suren Kodiman voinan aigan puišt sai surid kadotusid, äjad sauvotused oliba muretud.

Vodel 1949 arhitektoran M. G. Starčenkon projektan mödhe oli tehtud kezaline kinoteatr, mitte paloi vozil 1970.

Sovetskijal aigal puišton sijale om sijatud attrakcionad, vänd- da kargaiduztandrehed, tennisine kort, ganbolan sporttandreh, Vihand teatr, fontan (nügüd' ei rada).

Tal'vel vozil 1950—1970 radoi jätandreh — jämäčvändon stadion varništoidenke, oliba sijaližiden jämäčsportjoukuiden harjoitelused da voibištelendad, radoi čomaštargundan sebr. Vozil 1960—1970 puištos radoi planetarii, mičes vediba paginoid astronomijas, ozutiba kinofil'mad kosmosan da kosmonavtoiden polhe. Lugendpaviljonas mänetiba ühtenaigaižed šahmatvändod.

Vilukus vodel 1977 puištos zavodi rata kacundkezr (sen korktuz om 30 m).

Vodel 1996 puištos om pandud kumarduzrist (avtor D. Polenkov) lähen sijad, kus seižui Petropavlovskii jumalanpert' (1710—1924).

Vodel 2003 sijal, kus oliba pandud Petrovskijad zavodad sijatsiba muštznaman (arhitektor E. Icikson).

Puištos kazvab 221 kazvusiden rodud, niiden keskes om introduciruidud rodud — Frazeran pihta, milovidnaja pihta, japonialaine lehtkuz', berlinalaine topol' da toižed.

Objektad

Gosudarin sadus ratas attrakcionad, kafe, mini-zoopuišt, Poni Klub.

Fail:Государев сад Петрозаводск.jpg Kacmižen kezr Gosudarin sadus

Fail:Мини-зоопарк Государев сад.jpg Mini-zoopuišt

Radamatoi Haragaine-fontan

Literatur

• Историческая записка о Петрозаводском городском общественном саде: [деревян. постройки на территории сада в XVIII—XIX вв. — дворец Петра I, павильоны, сторожка]. — Петрозаводск: в Губерн. тип., 1885. — 10 с.
• Петровский общественный сад и его достопримечательности // Олонецкие губернские ведомости. — 1902. — 26 ноября.
• Звучала музыка в саду… : Из истории городских увеселений : [Из истории Петровского сада (парка культуры и отдыха)г. Петрозаводска] // ТВР-Панорама. — 1997. — 6 февраля.
• Петровский сад (Парк культуры и отдыха) // Краевед : сборник статей. — 2007. — С. 58—65.
• Сады и парки Петрозаводска : их жизнь и существование в современном городе : экологические аспекты. — Петрозаводск: VERSO, 2007.
• Сады и парки в истории Петрозаводска. — Петрозаводск: ПетроПресс, 2003. — 160 с. — .