Petroglifad

Petroglifad vai Kal'l'kuvad (ven.: Петрогли́фы, amuižgrek.: πέτρος petros da γλυφή — vestatuz) om išktud vai pirtud mujul kivel kuvad. Voib vastata kaikil kontinentil päiči Antarktidas. Ei lugegoi petroglifoikš kuvid hüvänke znamsistemanke.

Petroglifad Pegtimel'-jogel (Čukotka)

«Lehtezkivi», Juta-štat, Amerik

Kal'l'kuviden taideh Iranas,Teimarex agj

Kal'l'kuvad, tetabad kut Meerkatze (om nimitadud arheologal Lev Frobeniusom), pid6tomad l'vicad Vadi-Methanduš, Livian Nesak Settafet-regionan.

Jevropan petroglifad: Laxe dos carballos Kampo-Lameiros, Galisii, Ispanii (4-2 voz'tuhandest meiden aiganlugendahasai), mitte ozutab čaškavuiččen znmanan da pedran mectusen ozutesed

Verbl'udan petroglif; Negev, suven Izrail'.

Petroglifoikš nimitadas kaik amuižen aigan kuvad kivel, paleolit-aigaspäi Keskaigahasai, paiči kuvid, miččiš om ozutadud todesine kirjutuzznamoiden sistem. Üht nimitust ei ole. Petroglifoikš nimitadas kut enččed mägiondusižed taidehkuvad, muga i möhembaižed kuvad da vestatused, ozutesikš, erilišti pandud kivil, megalitoil vai kal'lil.

Oma kal'l'kuvad, miččed om tehtud mujul, vestatusel, vai vesttud kut rel'jef. Tedoimehiden mel'pidon mödhe, niiden ezmäine znamoičend oli veroline. Miččed-se verod oliba sidtud rkktud živatan hengen hüvitandaks. Sen täht-ki kal'l'kuviden rindal paksus löutas erazvuiččiden lihasöjiden živatoiden jändused.

Kaikiš amuižembad petroglif-kuvad, miččil om ozutadud mecživatad, oma tutabad vaiše kal'l'ondusiš. Nece oma pedrid, bizonad vai zubrad, mecsigad, mechebod. Völ oliba ozutadud živatad, miččid jo ei ole: mamontad, sablehambhižed tigrad. Harvoin vastasoiš mehiden hibjoiden da päiden eskiz-kuvad, voib olda ritualmaskiš. Vaiše möhemba, neolit-aigal, zavodiba ozutada endevanhan sugun elon kuvid — mectuz, torad, kargud da verotegod, miččiden znamoičendad om jüged el'geta. Mugomiden kuviden igä om VI—IV voz'sadad edel meiden aiganlugendad. Kaikid norembad kuvad, miččil oma živatoiden kuvad, mülüba ülembaižehe paleolit-aigaha, toižeks voib sanuda om tehtud 40—20 tuhad vot tagaze.

Mugoiččed muštpachad oma mail'man eländtahoidme. Ozutesikš, nece om Saimaluu-Taš Kirgizijas, Tamgali Kazahstanas, Azerbaidžanas, Sabu-Džaddi Sudanas, Al'tamira-mägionduz Ispanias, Zalavruga Karjalas (Venäma), Fon-dе-Gom-mägiondused, Montespan da toižed mägiondused Francias, Amur-jogen randal, rahvahaližen nanaiskan Sikači-Al'an-küläd läz.

Nügüd'aigaižed löudused

Vodelpäi 2010 ezmäižen kerdan petroglifad om löutud Rio-Negro da Amazonka-jogiden ühtenzoitusen tahol ei edahan Manausaspäi, lujas kovan kuivuden aigan Brazilias veden alpäi ozutihe kived. Petroglifad oma harvad veden, živatoiden da mehen modoiden išktud kuvad. Niiden igä om läz kaks' tuhad vot.

Petroglifad Venämal

• Tomskan pisanica;
• Elangaš;
• Džalgiztobe;
• Kalbak-Taš;
• Kanozerskijad petroglifad;
• "Pičiktig-Tag" (Pisanaja Gora);
• Šiškinan pisanica;
• Šul'gan-Taš;
• Šaman-Mägi;
• Giršelunskii kivi;
• Sikači-Al'anan petroglifad.

Čečn'a

• Čečn'an petroglifad.

Mectusen kuva čuhundusel voz'sadal XIII Makažojes (Čečn'an Valdkund)

Karjala

• ;
• ;
• Tulguban picanica (om löutud Petroskoin valdkundaližen universitetan tedomehil vodel 2019).

Nügüd'aigaižed mehed mugažo tahtoidas kuvata vai vestta kivel. Karjalas vodel 2018 om avaitud kivikuviden art-objekt "Jänišoiden tazangišt", miččen nimitadas nügüd'aigaikš Karjalan petroglifoikš.

Literatur

• Памятники наскального искусства: изучение, сохранение, использование. — М.: Научный мир, 2002. — С. 32.;
• Памятники первобытного искусства на территории СССР / Отв. ред. д-р ист. наук Н. Я. Мерперт; АН СССР. — 2-е изд., доп. и перераб. — М.: Наука, 1980. — 136 с. — (Страницы истории нашей Родины). — 61 800 экз.;
• Петроглифы Средней и Центральной Азии. — М.: Наука, 1980. — 328 с.;
• Первобытное искусство: Учебное пособие / Кемеровский государственный университет. — Кемерово: Изд-во КемГУ, 2011. — 436 с. — .;
• Петроглифы тагарской эпохи на Енисее: (сюжеты и образы) / Институт археологии и этнографии СО РАН. — Новосибирск: Изд-во ИАиЭ СО РАН, 2005. — 140, [4] с. — .;
• О творчестве, пещерном искусстве и восприятии: доксологический подход / пер. с англ. Д. Н. Воробьева // Вопросы философии. — 2019. — Вып. 8. — С. 80–93. — doi:10.31857/S004287440006036-4. Архивировано 2 heinkud 2020 года..